Alamat ng Alamat


Fernando Amorsolo "Rice Harvesting" Oil on canvas, 24 x 34 inches

Fernando Amorsolo
“Rice Harvesting”
Oil on canvas, 24 x 34 inches


image from http://www.fernandoamorsolopaintings.com/Fernando_Amorsolo_Biography_Page.htm

NOONG unang panahon, nagkataong nakaupo si Sheena sa labas ng dorm nang tinanong ni Ompong ang kanyang nanay na nagtitinda ng merienda kung ano ang alamat ng alamat. Limang taon gulang na batang lalaki si Ompong. Hindi pa nag-aaral kaya sinasama ng kanyang nanay, si Aling Rosa, tuwing magtitinda ito sa labas ng dorm. Ilang henerasyon na ng mga estudyante ang napagbentahan ni Aling Rosa ng suman, sapin-sapin, banana cue, turon at iba pang kakanin. Hinhintay naman ni Sheena ang mga kaklaseng sina Maureen at Dexter para pagplanuhan ang isang group presentation sa klase.

“Naku,” sabi ni Aling Rosa. “saan mo na ba nakuha ang kwentong yan?”

“Kina kuya Tim,” sagot ni Ompong. Kilala ni Sheena si Tim. Palabiro, malamang pinagkatuwaan naman si Ompong. Maraming natutuwang estudyante kay Ompong dahil makwento ito. Tuwing bibili sila kay Aling Rosa, kinakamusta rin nila ito. “Natutunan daw nila sa klase,” patuloy ni Ompong. “Sinabi niya sa akin ang mga alamat ng pinya, atis, papaya, pati nga alamat ng Iloilo alam ko na. Lahat daw ng bagay ay may alamat, hindi nga lang alam ng lahat. Baka sa susunod daw ikukwentohan nya ulit ako.”

“Tama siya dyan,” sabi ni Aling Rosa. “Pero bakit pati naman alamat ng alamat gusto mong malaman?” Napangiti si Aling Rosa sa estudyanteng sinusuklian nya. Dito na nagsimulang makinig ni Sheena sa kwentuhan. Binuksan nya ang cellphone at pinaglaruan para magmukhang preokupado. Mga sampung minuto na siyang naghihintay sa mga kasama.

“Siempre po,” dahilan ni Ompong. “hindi pwedeng nagsulpot lang ang mga alamat. Dapat may pinagmulan din ang mga ito.”

MADALAS may kasamang isa pang babae si Aling Rosa. Asawa yata ng kapatid niya. Ito ang madalas na kakwentuhan nya sa maghapon. Wala ang babaeng ito ngayon kaya pinatulan na ni Aling Rosa ang mga tanong ni Omong para pampalipas oras at para maaliw na rin ang saliri:

Matagal na panahon na ang nakalipas, kwento ni Aling Rosa, sa isang tahimik na baryo merong dalawang batang matalik na magkaibigan; isang babae, si Ligaya, at isang lalaki, si Julio.

Isang hapon, papauwi na sila pagkatapos makipaglaro sa ibang bata nang may nakita silang isang brown envelope. Merong papeles sa loob nito at may pera at cheke pa raw. Pinakita nila sa nanay ni Julio at sinabi kaagad sa kapitan. Ang envelope pala ay pagmamay-ari ng isang mag asawa na nagpapatayo ng bahay sa kanilang lugar. Ang mag asawang Paredes ay mga taga-syudad at gustong makaroon ng bahay na malayo sa ingay ng lungsod. Ang lalaki ay isang doktor habang ang babe ay isang teacher.

Nahulugan daw ng sangol ang babae at hindi na makapag-anak pa. May ampon sila pero malaki na rin ito at lumabas ng bansa. Natuwa ang mag-asawa, lalo ni si Dok Paredes kina Ligaya at Julio at bilang pasasalamat ipapasyal daw silang dalawa sa syudad. Tuwang-tuwa ang dalawa. Pero hindi pumayag si Misis Paredes. Sabi niya gusto niya paaralin ang dalawa at tumulong sa bahay kung matapos na ito. Pagkalipas ng ilang buwan natapos na ito. Isang lamaki at magarang bahay. Maganda ang hardin. Laking pasalamat ng mga taga-barrio kasi may maliit na klinik si Dok Paredes na sinama. Tumulong si Ligaya sa paglalaba, pagluluto at paglilinis. Si Julio naman sa pag-iigib ng tubig at paghahardin. Nang tumagal ay nagpasya si Misis Paredes na tumigil sa trabaho at manatili nalang sa bahay nila sa Miag-ao. Dahil may panahon na si Misis Paredes, napasyal din silang dalawa sa syudad.

LUMAKI sina Ligaya at Julio na may dalawang tahanan. Si Misis. Paredes ang nag-aasikaso sa kanila tungkol sa kanilang pag-aaral. Siya ang bumili ng mga bag, notebook, nagpatahi sa uniporme at nagpili ng sapatos. Naging parehong mahusay na estudyante ang dalawa dahil na rin sa tulong ni Misis Paredes. Laking pasalamat raw ng mga magulang nila sa tulong ni Misis Paredes. Pawang mahihirap lang na mga magsasaka sila at marahil sina Ligaya at Julio ang makapag-aahon sa kanila sa mas mabuting buhay kesa sa pagsasaka.

Nagbinata at nagdalaga sina Ligaya at Julio. Naging malapit si Ligaya kay Misis Paredes at tinuruan itong magpaganda. Si Julio naman tumulong sa klinika ni Dok Paredes. Naging mahilig din ito sa pagbabasa. Nang matapos ang hayskul ang dalawa, kinausap ni Misis Paredes ang asawa tungkol sa plano nitong ipagpatuloy ang pag-aaral sa dalaw sa kolehiyo. Sayang naman. Sabi ni Dok Paredes masyado itong magastos kaya baka isa lang ang kayanin nila. Nagpasya silang si Julio ang pagpaparalin. Dapat sa syudad siya mag-aral at mapapalayo sa siya sa pamilya. Delikado ang syudad para sa isang dalaga kaya si Julio nalang. Laking tuwa ni Dok Paredes nang tanungin nito si Julio kung ano ang gusto maging nito. Sinabi ni Julio na gusto rin nyang maging doktor.

UMALIS si Julio at nag-aral sa Maynila pagkatapos grumaduate ng hayskul. Nakatira siya sa isang malapit na kaibigan ni Dok Paredes na isa ring doktor. Merong itong sariling klinika, at nagsisilbing assistant si Julio kung wala itong pasok. Mabuti naman ang pag-aaral niya. Hindi naman masyadong matatas ang mga grado niya pero ayos na rin. Nang tumagal naghanap pa siya ng trabaho. At kahit papano ay makapagpapadala na siya ng pera sa pamilya. Pagkalipas ng isang taon, nagdisisyon si Julio na hindi na umuwi tuwing bakasyon para makadagdag sa padala niya. Lumalaki na rin ang mga kapatid niya at gusto niya sanang magpag-aral din ang mga ito.

Si Ligaya naman ang nanatili sa baryo. Madalas siyang nakikinood kasama si Misis Paredes ng mga pelikula at drama sa telebisyon. Isang araw ay umuwi sa baryo si Aling Tonya sa kanila. Matagal din naging kasamabahay ito sa syudad sa isang pamilyang Instik. Bilang kalingawan, nagbabasa siya ng mga pocketbook kasama ang ibang katulong. Hiraman sila ng mga ibang katulong sa mga kapitbahay. Kung may sobrang pera, nakakabili rin. Pagkalipas ng ilang taon, nakakolekta siya ng daan-daang piraso ng pocketbook. Dahil wala na itong lugar sa bahay ng Instik, dinala ni Aling Tonya ang ilan sa baryo. Noong una isa lang ang pinahiram kay Ligaya. Naalala niya tuloy si Julio, parating subsob sa libro. Mabilis niya itong natapos at sunod-sunod na ang mga kanyang paghiram. Di nagtagal, bumibili na rin siya ang mga pocketbook niya. Nakatuwa nga ang magbasa ng mga kwento.

Marami ang nagsasabi kay Ligaya na nasa edad na siya ng pangangasawa. May ilan-ilan din naman na manliligaw sa baryo. Pero hindi niya ito pinag-uukolan ng panahon. Ayaw niyang mag-asawa ng kapwa taga-baryo. Gusto niyang makilala ang kanyang sariling prince charming. Pinag-isipan niya itong nang mabuti, pagkalipas ng ilang araw ay nagpasya ng lumuwas sa syudad ng Iloilo. Pumayag naman sina Dok at Misis, at ang kanyang pamilya. Pumasok din siya bilang kasambahay tulad ni Aling Tonya. Tuwing Sabado at Linggo, sinasama siyang mamsyal ng mag-asawa para bantayan ang mga bata. Unti-unti hindi na rin umuwi si Ligaya sa baryo tulad ni Julio.

NAG-ARAL si Julio sa isang kilalang unibersidad sa gitna ng lungsod. Marami siyang kaklase na galing din sa nayon at mga anak ng mga magsasaka. Meron din naman mga taga-lungsod. Wala naman naging alitan sa dalawang grupo. Naging mabuti pa nga ang kanilang pagsasama. Handang matuto ang mga taga-nayon sa mga gawi sa lungsod at handa naman ang mga taga-lungsod na gabayan sila. Pinakita sa kanila kung paano mag-aliw, saan dapat mamasyal, ano dapat ang kinakain at kung ano pa ang pinagkakagastusan.

MEDYO sa laylayan ng sentro naman napadpad si Ligaya. Pawang mga tahanan lang ang sa lugar. May mas mantandang kasambahay ang pamilya na si Aling Mercy. Siya ang nagturo kay Ligaya kung ano ang mga gawain sa bahay. Laking nayon din si Aling Mercy at sa bakanteng oras nila ay nagkukwentuhan sila tungkol sa buhay sa bukid. Sabik din na nakikinig ang mga alaga nilang mga bata tungkol sa mga kalabaw, palayan, at batis.

ISANG araw may nakilala si Julio na kilalang estudyante, si Edgardo or Edgar na lang. Taga-nayon din si Edgar pero hindi siya nakikisama sa mga lakad ng karamihan sa kaklase nila. Madalas, nakaupo lang ito sa tabi, nagbabasa o di kaya nagsusulat. Tinanong siya ni Julio kung ano ang sinusulat nito. Sabi nito mga tula. Para kaninong babae yan? tanong ni Julio. Wala, sagot ni Edgar, para sa mga hindi marunong tumula. Para sa ibang tao. Para sa iba. Naging mabuti silang magkaibigan. Nag-ikot sila sa lungsod at tinignan ang ibang mukha nito. Pumunta sila sa looban at nakisalamuha sa mga iniiwasan ng karamiha, lungga di umano ng mga kriminal, puta, at magnanakaw. Karamihan sa kanila ay galing din sa nayon pero minalas sa lungsod. Unti-unti, naubos ang oras ni Julio para libangin ang sarili. Natuto siyang makisama sa ibang tao. Di nagtagal, sumusulat na rin siya ng mga tula. Hindi para sa ngalan ng pag-ibig kundi para sa ngalan ng iba.

ISANG hapon, pinaghahanap ng amo ni Ligaya ang kanilang drayber na si Miguel. Lumabas si Ligaya at nakita itong nakikipagkwentuhan sa kasambahay ng kapitbahay. Imbes na isumbong ang dalawa, sinakyan na lang ni Ligaya. Naging malapit pa sya kay Rosario. Tulad ni Ligaya laking bukid din si Rosario, walang kakilala sa syudad. Mabuti nalang at nandyan si Miguel. Ikinuwento nito kung paano sila nagkakilala at nagkamabutihan. Nang tumagal, pati ang mga problema ng dalawa, alam na ni Ligaya. Nabanggit ni Ligaya na sana may buhay pag-ibig din siya tulad ni Rosario. Hayaan mo, sabi ni Rosario, darating din ang lalaki para sayo. Pero ngayon, tulong ito, aliwin mo muna sarili mo dito, sabay abot ng isang manipis na libro kay Ligaya. Maikling nobela ng romansa. Natapos agad ni Ligaya ang libro at humiram pa ulit. Nabuhay ulit ang hilig niya sa mga nobelang ito. Tinabi na niya ang sweldo para makabili pa minsan-minsan. Madalas syang naiirita sa kwento at sa mga tauhan. Isang gabi, sinubukan ni Ligaya sumulat ng isang kwentong romansa. Nang matapos, pinabasa niya kay Miguel at Rosario. Nabuhayan ng loob si Ligaya at sinundan pa ang mga kwentong romansa.

PAGKATAPOS mag-aral ni Julio bumalik siya sa kanila. Nalaman nyang aalis ang mag-asawa at pupuntahan ang kanilang anak sa Amerika. Dahil wala ng doktor sa kanilang lugar, kay Julio lumapit ang mga tao. Ang problema, walang pambayad ang mga tao sa kanyang serbisyo. Wala rin naman silang binabayad noon kay Dok Paredes pero mahaba na ang karanasan noon at nakapag-ipon na. Ikinadismaya ng tatay ni Julio ang sitwasyon. Akala niya maiaahon na sila sa hirap si Julio. Yon pala, mas pinili pa nitong tulungan ang kapwa mahirap. Isang gabi nagkaalitan sila. Pinilit ni Mang na bumalik si Julio sa lungsod para magtrabaho. Dinahilan ni Julio na mas gusto niyang manatili nalang sa kanilang lugar. Ito ang gusto ni Dok Paredes. Nagulat si Mang Jose at sinumbatan si Julio, pero ako ang iyong tatay! Umalis si Julio na mainit ang ulo. Matagal din syang nawala.

MABILIS ang pagsulat ni Ligaya. Mga dalawang linggo bago siya makatapos ng isang libro. Sa loob ng isang taon, marami-rami na ang libro ang naisulat niya. Konti lang ang bayad sa kanya pero tuloy-tuloy ang pagpasok. Pinabayaan lang siya ng kanyang mga amo. Hindi naman daw para sa kanila ang mga libro na sinusulat ni Ligaya. Dahan-dahan, nakapag-ipon din si Ligaya at napasemento ang kanilang bahay sa nayon. Simple lang naman pero mas mabuti na kesa dati. Pagkatapos ng tatlong taon, naghiwalay ang mag-asawang pinagtatrabahuhan niya. May kerida ang lalaki. Ang babae babalik sa mga magulang nito kasama ang mga bata. Hindi na kailangan ang serbisyo ni Ligaya. Di naman siya ganong nanghinayang. Umuwi rin siyang pansamantala. Patuloy siyang nagsulat ng mga kwentong pag-ibig. Di nagtagal niyaya siya ng isa ring kaibigan na maghanap ng trabaho sa labas. Tulad ni Dok, pumunta rin si Ligaya sa Amerika. Pero bilang kasambahay pa rin.

UNTI-UNTI, lumala ang sitwasyon sa buong kaharian. Lalong humihirap ang buhay. Nagsimula nang magkagulo sa syudad. Wala pa ring balita kay Julio. Hanggang isang araw, dumating ang ilang pulutong ng mga kawal sa tahimik na bayan nina Julio. Pumunta daw sila doon para kalabanin at sugpuin ang mga aswang na nagpupugad sa kabundukan. Gusto daw ng mga aswang na patayin ang hari at kamkamin ang kapangyarihan sa kanilang interes. Walang may na intindihan sina Mang Jose at Manang Nora. Ayaw lang nilang masakan. Isang gabi, pumunta ang mga kawal sa bahay nila, pinaghahanap si Julio. Hinalugad nila ang munting bahay pero wala silang nakita. Kasapi raw ng mga aswang si Julio. Dapat daw ipaalam sa kanila kung bumalik si Julio. Pagkalipas ng tatlong araw, bumalik nga si Julio. May kasama itong sugatan. Kinuha nito ang gamit sa kwarto at ginamot ang mga sugat. Habang nagpapahinga na ang kanyang kasama kinausap siya ng nanay niya. Ano ba ang pinaggagawa mo, tanong nito, mangiyakngiyak. Sabi ni Julio, nay para sa ating lahat ito. Parati kitang pinagdadasal, tuloy ng nanay, sana maiwas ka sa panganib. Nay, sagot ni Julio, walang mangyayari sayo sa kakadasal. Wag ka ngang magsalita ng ganyan, sumbat nito. Kung magkaka ganyan ka rin lang sana hindi ka nalang nag-aral. Nay, sabi ni Julio, iisang diyos lang ang dinadasalan mo at ng mga taong nagpapahirap sa iyo. Sinampal ni Manang Nora si Julio. Umiiyak papunnta sa kwarto. Hindi man lang hinarap ni Mang Jose si Julio. Pagkagising ng mag-asawa, wala na si Julio at ang kasama nito. Pagkalipas ng dalawang linggo, nakita ang bangkay ni Julio. Pinatay ng mga aswang, ayon sa mga kawal.

WALA rin namang naging malaking problema si Ligaya sa Amerika. Maliban lang siguro sa ginaw ng panahon. Hindi masyado ang pangungulila, meron naman siya mga kaibigang Filipino. Kung mag-isa lang siya, parati siyang kinakabahan. Imbes na mamasyal sa bakanteng oras, nagkulong nalang si Ligaya at nagsulat. Tumatanda na rin siya at nagsimulang tinanong ang sarili kung kailan kaya niya maiisulat ang kanyang kwentong pag-ibig. Isang araw habang naglalakad pauwi, may nagpakilala ang isang binata sa kanya. Matangkad, matangos ang ilong at blonde pa ang buhok. Matagal na raw siyang pinagmamasdan. Ngayon lang nakalakas ng loob. Niyaya siyang lumabas. At nagsimula na nga ang kwentong pag-ibig ni Ligaya. Nagsama sila sa isang bahay pero ayaw ni Larry magpakasal o magka-anak. Wala namang problema. Pero nang mawalan ng trabaho ni Larry, naging masalimuot na ang lahat. Alak, sigarilyo, sugal, droga, sinimula na niyang saktan si Ligaya. Isang gabi, umuwing lasing si Larry at mukhang sasaktan naman si Ligaya. Hindi na nakapagtiis si Ligaya at nanlaban siya. Nasaksak niya si Larry at napatay. Dinala ang usapin sa korte at napatunayan walang sala si Ligaya. Naging munting bayani si Ligaya hindi lamang sa kapwa Filipino kundi pati sa lahat ng babae. Sinulat niya ang isang libro ang lahat ng pinagdaanan niya. Naging mabenta ang libro at ginawan pa nga ng pelikula. Pagkalipas ng anim na buwan, nakalimutan ng mundo si Ligaya. Pero kahit papano tuluyan na rin naahon si Ligaya ang kanyang pamilya sa kahirapan.

NANG bumalik si Ligaya sa kanilang lugar, halos wala itong pinagkaiba. Maalikabok pa rin ang daan at mahirap ang buhay. Nalungkot siya ng husto nang malaman ang nangyari kay Julio. Ayaw pa pag usapan nang magtanong-tanong siya. Kahit yung mga magulang ni Julio, gusto nalang manahimik. Isang araw may pumuntang dalawang bata, isang babae at isang lalaki sa bahay ni Ligaya, may dalang brown envelope. Parang nabunutan ng tinik si Ligaya. Ang papeles na akala niyang nawala na. Pinagmasdan ni Ligaya ang dalwang bata at naalala ang mga pinag-daanan nila ni Julio. Tinanong niya kung nag-aaral sila. Hindi daw, sagot ng mga bata. Nagpasya si Ligaya na tustusan ang gastos ng kanilang pag-aaral. Nang umalis na ang mga bata, binuksan ni ligaya ang envelope at binasa ang manuscripto ng mga tulang makabayan ni Julio. Nakakapukawdamdamin ang mga ito. Ibang klaseng kwentong pag-ibig ang napili ni Julio. Naiyak siya sa lungkot dahil naging masalimuot ang kwentong pag-ibig na kahit bata pa lang siya, ay inaasam na niya.

AT doon nagsimula ang alamat ng alamat, sabi ni Aling Rosa habang nagliligpit, noong pinilit kalimutan ng mga taga-baryo ang kwento ni Julio at ginawang inspirasyon ang kwento ni Ligaya. Umuwi na ang nagtitinda ng kakain kasama ang aliw na aliw na si Ompong. Hindi makapaniwala si Sheena na ganun ang naging kwento na dapat sana’y kwentong pambata. Tapos na silang mag usap ng mga kaklase pero halos walang pumasok sa ulo niya. Papasok na siya sa dorm nang may lumabas na dalawang bata, isang lalaki at isang babae, naghahabulan at tuwang-tuwa.

Fernando Amorsolo "Planting Rice" 1951

Fernando Amorsolo
“Planting Rice”
1951


image from http://www.artfreaks.com/forums/index.php/gallery/image/97-fernando-amorsolo-planting-rice-1951/

One thought on “Alamat ng Alamat

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s