Whip It (Drew Barrymore, 2009)


whip it

Reading Drew Barrymore’s Whip It with a feminist lens is a bit tricky. This is story of a small town girl Bliss (Ellen Page) who stood up for herself and dreams. And in the process, upsets her parents, her best friend, and broke her heart. Whip It is problematic, tough is has obvious and apparent feminist tones, Bliss rejecting the whole agenda of being a beauty queen. Instead she secretly slips into Austin and becomes a roller derby superstar. An extremely violent contact sport where only women play and wear along with their roller blade and protection, skimpy uniforms; fishnets and short skirts. Even their teams have names and themes that extremely sexualized; flight attendants, school girls, etc. The game of roller derby is basically a gladiator game, a spectacle of women’s bodies with cheering drunk men as an audience.

Now the narrative’s strong points; this is a female dominated cast, with a female director and writer, when one thinks about it that fact is rare. Second, the genre is a pastiche of a sports movie and comedy, both masculine dominated fields. There is a handful of female sports drama but very few female comedians. In fact the characters in Whip It are not trying to make you laugh. They are woman who are caught up in a harsh world and they make fun of their misery. Women in comedy flicks often play the sex object whose heart will eventually be won by the goofy male protagonist. Not in this one. These are people and we laugh at them because we know about what they are going through; teen agers finding their place in the world, the uptight parent who just wants to take a break, and the reckless best friend who goes a little too far to drive the plot forward. Lastly, the roller derby girls do wear skimpy clothes, but the bodies they show are muscular, middle age, nowhere near conventional ‘sexy’.

Whip It
is you usual coming of age cliché, but a little more rough, a little more awesome. It is not the most politically correct or liberating feminist text, but it gets the message across without being dogmatic or utilizing a moment of epiphany. Its brand of empowerment is raw, humorous, and fun. We need more of that.

Ang Sining ng Isang Dolphy


Nang lumabas ang balitang namatay si Dolphy, hindi na ako nagulat. Matagal naman kasing binabalita na marami siyang problema sa kalusugan. Isa pa, may edad na rin siya. Hindi na nakakagulat kung bawian na siya ng buhay. Hindi rin ako ganoong nalungkot kasi tignan mo naman ang mga nagawa niya. Ika nga, he lived a full life.

Hindi ako isang avid fan ni Dolphy. Naaliw ako sa kanya, pero hindi ko siya sinusubaybayan talaga. Kung iisipin, medyo galit pa nga ako kay Dolphy. Bilang artista, may mga nosyon siyang pinasikat na para sa akin ay hindi nakabuti sa lipunan sa pangkalahatan.

Una, ang stereotype ng bakla bilang katawa-tawa. Ang turing sa mga bakla ay hindi na mga tao, pero para bang mga artista na dapat lagi tayong inaaliw. Naalala ko yung kaso ni Boy Abunda noong nachismis na gagawin siyang Tourism Secretary, chismis pa nga lang, nag-react na ang mga tao. Ang bakla ay isang lamang ‘entertainer’ at hindi pwedeng ilagay sa mga mahahalagang posisyon. Matalino naman at edukado si Boy Abunda, masasabi ko ito dahil The Bottomline at hindi The Buzz ang pinapanood ko. (Ngayon nilagay din siya sa late night news pero siya pa rin ang nagha-handle sang showbiz news. Ewan.) Para sa akin, isa si Dolphy sa mga pasimuno ng imaheng ito ng mga bakla sa kulturang popular. Hangang sa minana na nina Rodereck Paulate hanggang kay John Lapuz at siempre ni Vice Ganda.

Ikalawa ay ang gawing katawa-tawa ang kahirapan. Ang naabutan kong palabas ni Dolphy ay ang Home Along Da Riles. Title pa lang, may kahirapan ng nakasulat sa paligid nito. Problema sa pera at pamilya ang tema ng palabas. Ang mensahe, kahit gaano kahirap ang buhay, makakaraos din kaya pagtawanan na lang natin ang mga problema natin. Ang problema, ang mga tumatangkilik ng mga palabas na to ay madalas mahihirap din. Di tulad sa palabas, walang director o writer na masusunod sa takbo ng kwento ng buhay nila at lulutas ng problema nila para sa kanila. Tinatawanan na lang ang lahat. Tumatatak sa akin ang mga coverage ng mga tao na nasalanta ng bagyo at baha. Wala silang bahay, pagkain, kuryente, atbp. Pero kumakaway pa rin sila sa camera ng news crew.

Matagal ko ring pinaniwalaan ang mga ito. Sinisi ko ang mga tulad ni Dolphy kung bakit walang may nangyayaring matino sa bansang ito. Tsaka ko lang na napuna na very cynical, self-righteous, and naive pa nga ng mga pananaw kong ito. Tinanong ko kung bakit madami pa rin ang nagmamahal kay Dolphy. Pinag-aral ko itong mabuti, nagbasabasa ng konti, na handa ko rin ang sanaysay na ito. Pinatapos ko muna ang libing at mga special features tungkol sa kanya para hindi ako madala. Lalo na nang lumabas ang panawagan na gawin siyang National Artist. Nagduda ako sa mga tagasuporta ni Dolphy, kung talagang hinahangaan niyo siya bakit kailangan pa niyang mamatay para bigyan siya ng pansin?

Ang nahanap kong pinakaangkop na konsepto para ipaliwanag ang phenomenon ng isang Dolphy ay ang “the author is dead” ng Pranses na kritiko Roland Barthes. Ayon kay Barthes, ang pinakakaluluwa ng panitikan o sining ay hindi dinidikta ng author o artist. Halimbawa, hindi alam ng mga tauhan na parte na pala sila ng isang kwento. Tanging ang mambabasa lang ang makakatukoy nito. Kung gayon, patay na ang author, dahil nakasalalay sa mambabasa o manonood ang paggawa ng kahulugan ng isang teksto o sining.

Kung hindi sineseryoso ng mga Filipino ang mga problema nila, walang pananagutan si Dolphy dito bilang isang artist o performer. Magandang halimbawa din ang mga nobela ni Rizal sa konseptong “the author is dead”. Ang mga nobela niya ang tumutalakay sa mga problema ng bayan pero hindi niya sinabi na magrerebolusiyon. Desisyon na yun nina Bonifacio. Pinatay lang si Rizal bilang palusot ng mga Kastilla para ipakita na may kapangyarian pa rin sila.

Balikan natin ang mga popular na tema na tinatalakay ni Dolphy: ang bakla at kahirapan. Ang mga ito ay mga isyu na noon pa lumitaw. Bilang artist, kailangang ipaalam ni Dolphy ito sa mga tao. Hindi niya naman ito pwedeng deretsahang gamitin bilang materyal. Siguradong mase-censor siya. Isa pa ayaw ng mga tao ng seryosong usapin kapag nanonood ng sine o telebisyon. Primarily, libangan pa rin ang pananaw sa mga bagay na ito. Sinubukan ni Dolphy na gawing seryoso ang pagtalakay ng bakla sa pelikulang Ang Tatay kong Nanay kasama si Lino Brocka. Hindi ko pa ito napanood pero tungkol ito sa isang gay parent. Makatotohan ang pag-portray. Pinuri ng mga kritiko, pero nilangaw sa sinehan. Hindi pa rin napaabot ang nais sanang mensahe ng pelikula. Bumalik na lang si Dolphy sa ‘tried and tested formula’ ng mga pelikula niya. Hanggang sa matapos ang career niya.

Ayon sa mga eksperto, hindi biro ang magpatawa. Ang comedy ay isang mahirap ng genre pero tila hindi pa rin nito nakukuha ang respeto na karapatdapat nitong angkinin. Ang mga awards ay napupunta lang sa mga drama at ‘seryosong likha’. Nakakalimutan na ang potential ng comedy o satire. Pwede ka kasing mangbatikos ng mga bagay pero at the same time, nakakaaliw. Hindi ka pwedeng kalabanin ng mga pinapatamaan mo kasi nga biro lang. Pero nagawa mo paring buksan ang diskurso tungkol sa isang importanteng isyu tulad ng bakla at kahirapan. Kaya napaka effective ng mga political jokes, satire, caricature, etc. kasi alam ng mga pulitikong tinitira kung gaano kapangyarian ang mga ito.

Hindi na si Dolphy ang may problema, kundi tayong manonood. Meron daw isang paraan para malaman mo kung ang pinapanood mo ang isang likha ng sining o simpleng negosyo lang. Kung negosyo lang daw, grabe yung viewing experience. Mabilis ang kwento, maraming pagsabog, bongga ang mga damit, exciting, pero pagkatapos mong panoorin ay parang wala lang, balik na sa realidad. Pero kung pinag-isipan talaga, kahit tapos na ang palabas, kasama mo pa rin ang kwento kahit saan ka mapunta. Nanatili ang kwento, ang mga damdamin na naramdaman mo tuwing nanood. Ang napanood mo ay isang classic. Kahit ilang henerasyon pa ang manood, walang kupas pa rin ang dating ng kwento. Medyo problematic ang kaso ni Dolphy, kasi marami siyang pelikulang halatang negosyo lang pero yung pag-arte niya, tumatatak sa madla.

Para sa akin si Dolphy ay isang classic. Hindi mahirap mahalin si Dolphy. Ang tanong ay kung nakukuha ng mga tao ang gustong sabihin ni Dolphy. Hindi nagpaptawa si Dolphy para sa pagtawa per se. Nagpapatawa siya para matulungan tayo sa pagharap sa realidad ng buhay. Ang nangyari, nakuntento na ang mga tao sa pagtawa lamang. Kaya ang mga isyu ni hinalungkat niya noon (kahirapan at diskriminasyon sa mga bakla) ay hindi pa rin nareresolba. Pinagtatawan pa rin nga. Sa tanong ng National Artist Award, naniniwala akong karapatdapat si Dolphy. Ang dapat pagdebatihan ng mga tao ay kung karapatdapat ba sila ng isang Dolphy.


photo credits: http://tadonggeniuskuno.wordpress.com/2012/07/11/paalam-mang-dolphy-1928-2012/

Goin Bulilit: Programang For Adults Only


Ang programa na Goin Bulilit ay isang gag show na pinapalabas tuwing Linggo ng gabi sa ABS-CBN. Natatangi ito dahil mga bata ang mga aktor at aktres na gumaganap sa show. Ang tanging matanda (adult) sa show ay si Dagul, isang comidianteng may dwarfism, o simpleng ‘unano’. Dahil sa kakaibang konsepto nito, pumatok ang palabas sa madla. Ilang ‘batches’ na nga ang meron dahil hanggang 12 years old lang sila pwede sa show saka sila ‘ga-graduate’. Karamihan sa mga batang aktor dito ay dumideretso na sa mga ‘mas mature’ na roles tulad ng sa drama.

Nagbubukas ang palabas sa isang gimik; isang babala na nagsasabi na ‘the following program is for adults…also.’ Umpisa palang napapangiti ka na. Pero totoo nga ba ito?

-0-

Merong dalawang konsepto kailangan unawain sa pagtalakay sa Goin Bulilit, ito ang socialization at mass media.

Ang proseso ng socialization ay kung saan nalalaman at natutunan ng isang indibidual kung paano maging kasapi o kabilang sa isang partikular na lipunan sa isang partikular na panahon. Ang bawat lipunan ay merong mga norms (naaangkop na ugali), values (konsepto ng tama at mali), beliefs (mga paniniwala tungkol sa mundo), laws (mga batas, nakasulat na norms), at pati na rin mga taboo (mga bagay na hindi kanais-nais pag-usapan o gawain). Merong mga agents of socialization kung saan malaking amount ng socialization ang nangyayari. Kabilang na sa mga agents ay pamilya, pamahalaan, eskwelahan, simbahan, at ang pinakabago pero unti-unti nagiging pinakamakapangyarihan: ang mass media.

Kapag sinabihan ka ng nanay mo na magmano sa lola mo, yan ay socialization. Kapag sinabihan ka ng pulis na bawal tumawid sa daan, yan ay socialization. Kapag sinabihan ka ng teacher na namatay si Rizal para sa bayan, yan ay socialization. Kapag sinabihan ka ng pari na masama ang magsinungaling, yan ay socialization. Madalas ang mga agents na to ay nagtutulungan para mapanatiling payapa at maayos ang lipunan. Sa mas malalim na tingin, para mapanatili ang status quo.

Pero ibang usapan ang mass media. Ang mass media ay tumutukoy sa maraming paraan ng komunikasyon na nakakaabot sa maraming tao o audience na wala namang personal na kontak sa pagitan ng mga ‘senders’ at mga ‘receivers’. Ang mass media ay pwedeng nakasulat (e.g. newspapers, magazines), naririnig (radio), naririnig at nakikita (TV, pelikula) o di kaya pinaghalo-halo na (Internet). Ang mass media ay importante dahil convenient itong paraan ng pagkalat ng impormasyon tulad ng balita. Nakikita ng mga tao ang mundo gamit ang mass media. O di kaya gumagawa ng mundo ang mass media.

Merong kakayahan ang media na baguhin ang mga norms at beliefs sa mabilis na paraan. Ito ay delikado dahil madalas ang media ang instrumento ng mga partikular na tao o partikular na social class.

-0-

Ang palabas na Goin Bulilit ay, bilang isang uri ng mass media, isang agent ng socialization. Bilang isang gag show, ginagamit nito ang humor para makapaglibang. Isang paliwanag ng humor ay paraan ito ng lipunan na pag-usapan ang mga taboo o mga masyadong seryosong bagay. Mag-release ng tension ba. Magandang halimbawa ang sex at pulitika na madalas ginagamit sa jokes. Ayos lang, kasi joke nga lang.

Ano ang mangyayari kapag gumagamit ka ng mga bata para magbiroan tungkol sa maraming isyu sa lipunan? Nakakatuwa para sa matatanda pero para sa bata, nadadala nila ang mga ugali na nakikita nila sa TV (na pinapakita ng mga bata rin). Hindi nakakatawa ang Goin Bulilit dahil nakakatawa ang jokes, kundi dahil mga bata ang nagde-deliver ng mga jokes na pinagdadaanan ng mga matatanda. Ang mga matatanda ang nalilibang habang ang mga bata ay hindi lang nalilibang kundi natututo rin. Nakakaalarma pa ang mga isyu na tinatalakay nila: pulitika, pamilya, trabaho, kasal, edukasyon, rehiliyon, kasaysayan, homosekswalidad, pag-ibig, at pati na konsepto ng kagandahan.

Meron nga dati isang artista, si Kiray, na halos puro jokes tungkol sa kagandahan lang ang binibigay. Sya ay pandak, maitim, kulot, mababa ang ilong, samakatuwid, ‘pangit’. Si Dagul naman ay puro jokes tungkol sa laki o tangkad ang binabanat. Ang pagiging unano ay hindi na karamdaman o uri ng pagiging handicapped kundi nagiging isang nakakatawang katangian ng tao. Ilang beses din sinu-spoof ang mga pulitiko tulad ni dating Pangulo Gloria Macapagal-Arroyo. Meron din mga batang lalaki ang nagbibihis babae na may kasama pang makukulay na mga wig. At ano ang ginagawa ng mga ‘batang bakla’? Nagtsi-chismis. Lahat ng klase ng stereotypes, na discriminating, ay pinapakita ng show, ng mga batang actor.

-0-

Kailangan buwagin ang Goin Bulilit kung di man ilipat sa timeslot na matatanda na lang ang gising. Ang programang tulad nito ay for adults only dahil tanging sila lang ang may kapasidad para ipagkaiba ang biro sa realidad. Ironic kung tutuusin na ayaw ng mga tao manood ng mga programang tumatalakay ng kahirapan o kurapsyon at iba pang social ills, pero tinatangkilik pa ang mga programang tulad ng Goin Bulilit.

Hindi man natin namamalayan, pero humuhubog tayo ng isang henerasyon ng mga mamayan na biro ang turing sa mga importanteng isyu tulad ng pulitika at kasarian. Ginagawa natin ito habang nasa harap ng TV, katabi ang mga anak, at tumatawa.