Hingil sa Spirit of the Glass (2004, Jose Javier Reyes)


Spirit of the Glass-2004icaP- -sd

• Mga teenagers at yuppies ang nagbakasyon sa isang lumang mansyon sa probinsya para sa holy week. Ginawang creepy music score ang pabasa.

• Walang magawa. Nag-spirit of the glass. Kinausap ang multo ng isang lalaki doon sa bahay mismo pinatay.

• Mahirap ang lalaki, mayaman ang babae. Naging masalimuot ang wakas/di-wakas ng kanilang kwento. Antagonismo ng uri at kasarian.

• Bumalik sa Maynila, pero sinundan sila. Nagtulong-tulong para malaman kung ano ang ugat ng pagpapakita. Siempre, anu pa kundi “dark family secrets”.

• Humingi pa ng tulong mula sa isang medium para magka-closure ang multo.

• Pauwi na sana ang mga bata sa syudad, all is well. Tsaka naman nagpakita pa ang mas maraming multo sa bahay, inanyayahan silang maglaro ulit ng spirit of the glass.

• Ang kasaysayan ng isang pamilyang kabilang sa naghaharing uri ay kasaysayan ng karahasan (tago man o hayag) at kasama itong pinapamana sa susunod na henerasyon kalakip ng mga ari-arian.

• Hindi makabagdamdamin ang pelikula, hindi maganda pagkagawa sa konbensyonal na pamantayan ng horror genre.

• Namayani ang intensyon ng komentaryo kesa sa aliw. Sya naman talagang political unconscious ng horror.

Hingil sa The Wicker Man (Robin Hardy, 1973)


TheWickerMan_UKrelease_Poster

• Isang pulis/detective ang pumunta sa liblib na isla ng Summerisle para hanapin ang isang batang babae na nawawala diumano. Mabilis syang napikon at nagalit hindi lang dahil tila hindi tagadoon ang bata kundi pati na rin sa mga “barbarikong” ritwal ng mga tao doon na nagdidiwang ng parang fiesta nila para sa tag-araw. Hindi ito madali sa bidang isang debotong Katoliko.

• Ang isla ay pinaunlad ng Lolo ng isang Lord Summerisle (Christopher Lee), para maging plantasyon ng prutas. Bilang isang scientist/agriculturist, naisip nyang mas mainam kung pati ang lumang rehiyon ng lugar ang buhayin dahil sumasangayon ito sa pangangailangan ng isla. Naging kilalang exporter ng mansanas at iba pang prutas ang isla at nanatili ang mga paganong ritwal sa maraming taon.

• Sa huli, imbes maging tagapagligtas ang pulis, lalo lang syang nahuli sa patibong ng mga tao. Nagkaroon ng crop failure nakaraang taon. Ang solusyon dito ay mag-alay ng tao sa mga diyos ng kalikasan. Engrandeng ritwal. Ang Wicker Man.

• Sa surface, ang overt na mensahe ng pelikula ay malademonyo ang mga tao sa labas ng sentro. Pero kung iisipin, ang buong kwento ay isang meditasyon sa ginagapanan ng relihiyon o ideolohiya sa buhay ng isang kumunidad. Hindi na ‘sino ang makasalanan’ ang tanong kundi, ‘ayon kanino?’

• Hanggang sa huli, hindi pumalag ang pulis. Mali tong ginagawa nyo! Walang may nakinig. Sabi sa kanya ni Lord Summerisle, mabuti nga yang malakas ang iyong pananampalataya. Sa ganitong paraan, mamamatay kang martyr! Agad naman pinalikoliko ng pulis ang kanyang pagdadahilan. Ganyan ang ideology. Sinusunod lang hanggat napagsisilbihan ang interest.

• Si Lord Summerisle ang epitome ng naghaharing uri. Alam nyang mali ang pagpatay sa pulis pero wala syang pakialam. Ang importante, mapaniwala ang mga tao na bubuti ang ani sa susunod na taon. Bagkus, manatili sya sa kanyang posisyon ng kapangyarihan at pribilehiyo.

Hingil sa X-Men: Days of Future Past (Brian Singer, 2014)


x-men-days-of-future-past-poster-high-res

• Sa hinaharap, paubos na ang mga mutants, at mukhang wala na ring buhay sa mundo, dahil sa mga Sentinels. Ang solution, bumalik sa nakaraan ng mga ilang araw para mapaghandaan. Sabi nina Prof. X, dapat bumalik sa pinakasimula. Isulat muli ang nakaraan. Si Wolverine ang babalik. Sa comics, si Bishop ang gumawa nito. Hugh Jackman. Alam nyo na yan.

• 1970s, kakatalo ng mga America sa Vietnam. Kahihiyan sa estado, tagumpay ang mga aktibista. Tulad ng naunang First Class, isa na naman maselang bahagi ng kasaysayan ng America (at ng mundo) ang tinahak (Cuban Missile crisis sa una).

• Ang pelikulang ito ay sobra-sobra pa ang nostalgia kesa sa unang first-class. Ang premise ang progresibo kuno. Kailangan balikan ang nakaraan para masulusyonan ang problema ng kasalukuyan. Dahil fantasy ang naratibo, ginawang literal na pagbalik sa nakaraan.

• Ang problema ay ganito, napigilan ang proyekto ng Sentinel dahil sa innate goodness ng tao. Ni Nixon! Dyosko. Dahil sa utang ng loob, hindi na pakikialaman ang mga mutants.

• Kung naging lohikal ang plot, pagbalik ni Wolverine sa future, ubos pa rin ang mga mutants. Hindi mawawalan ng dahilan ang katakutan ang other. Nagbabago lang ang tono pero parehong kanta pa rin yan.

• Tignan na lang ang nangyayari sa mundo.

Hingil sa Total Recall (Paul Verhoeven, 1990)


Total_recall

• Philip K. Dick!

• Isang construction worker ang binabangungot kung sa isang alaala sa Mars (na-kolonisa na ng mga tao ang planeta. At ginagahasa ang likas na yaman) na imposibleng mangyari. Eh, totoo pala.

• Brainwashing, mga double agent, at karahasan ng pagprotekta sa mga interes ng naghaharing uri.

• Sa huli, natulangan na makahinga ng mas maluwag ang mga abang uri ng Mars. Literal.

• Progressibo naman kaso madalas lumalayo sa plot (na hindi advisable kasi komplikado) para i-showcase ang prowess ni Arnold Schwarzenegger.

• Ewan ko lang kung maganda ang remake.

Hingil sa House of Flying Daggers (Zhang Yimou, 2004)


house-of-flying-daggers-wallpaper-3-1280

• Katapusan ng Tang dynasty, ang House of Flying Daggers ay isang underground na network ng mga rebelde. Apparently mga martial arts experts silang lahat. Alam nyo na kung ano ang kanilang signature na sandata at ang technique ng paggamit nito.

• Kwento din ng infiltration, double-agents, at pangingibabaw ng mga damdamin sa panahon ng panganib a la Hitchcock (North by Northwest, Notorious, etc). Parang film noir na may engradeng production design.

• Malakas ang political-historical na konteksto ng naratibo. Nauwi lang sa isa na namang kwento ng mga ill-fated lovers.

• Hawig sa treatment ni Mark Meily ng Baler siege noong katapusan ng himagsikan sa pelikulang…Baler. Pagkakataon na sanang ipakita na marangal at sibilisadong mga rebulosyonaryo at mga ‘indio’. Sayang ang puro you-and-me-against-world love story ang nilagay sa sentro.

• Mahirap kamuhian o mahalin ang mga pelikulang tulad nito. Hay.

Hingil sa On The Job (Erik Matti, 2013)


MCDONTH EC159

• Mga preso ginagawang hitman ng kung sino ang may pangbayad. Isang sistemang susubukang buwagin ng isang pulis at NBI agent. Magiging masalimuot na wakas ng kanilang mga pagsisikap.

• Pinuri sa Cannes.

• Pinag-awayan ni Gallaga at Matti kung bakit hindi ito napili bilang entry ng Pilipinas sa Oscars. Conspiracy theory: pinigilan ng military. Naalala ko tuloy ang kwento kung bakit hindi nanalo ng Best Picture ang Bagong Buwan (Marilou Diaz-Abaya, 2001).

• Magandang topic yan para sa isang research. Pelikula at military.

• Medyo hindi pa nag-sink in sa akin na Star Cinema ang nag-produce ng On The Job. Pati na rin ng Bagong Buwan. Pero sa totoo lang, konserbatibo pa ang tono ng mga pelikulang ito. ‘Realista’ lang, hindi pa sa antas ng ‘progresibo’. Pwede nang ihanay sa mga nobela ni Rizal, mga obrang hindi hayag ang banat pero gumagawa ng mga alon. Ganyan kamaingat ang mga tagapagnatili ng status qou.

• Bakit hindi pa ‘progresibo’ ang On The Job? Kasi political rivals at mga whistle blowers lang ang inotodas nila. Wala pa yung mga aktibista talaga. Pinakita lang ang mga taong pumapatay para mapreserba ang posisyon sa isang sistema.

• Ibang usapan na kung ang ipapakila mo yung pagpatay sa mga taong gustong buwagin mismo ang bulok na sistema.

Pervert’s Guide to Ideology (Sophie Fiennes, 2012)


Sa wakas napanood ko na rin ang sequel ng Pervert’s Guide to Cinema, pinagbibidahan siempre ni Slavoj Zizek. Muli, hinimay-himay ni Zizek ang mga piling pelikula para ipaliwanag ang konsepto at ang mga mekanismo ng ideology. Ito yung strongest point ng docu, ang focus sa ideology. Ang nauna, masyadong sabog at eclectic, kung ano-ano lang pinagsasabi ni Zizek. Isa pang dahilan siguro kung bakit mas nagustohan ko tong sequel dahil mas ‘sober’ na ako. Noong pinanood ko ang Guide to Cinema, manghang-mangha pa ako kay Zizek, pagkalipas ng mas maiging pag-aaral at diskusyon, saka lang lumitaw ang mga kahinaan ng gawa nya.

Ngayon, mas may effort si Zizek na ibaba mula sa ivory tower (Lacan-Hegel) ang mga teorya nya, maliban kasi sa mga pelikula, dinugtong din nya ang mga usapan sa mga recent na kaganapan tulad ng London riots at Occupy movement. Pero para sa akin, kulang pa rin. Ang conclusion ni Zizek, “we should not only change our dreams, but also how we dream”. Ayos naman sana, pero ang tanong, kapag iba na tayo managinip, ano na? Paano natin isasalin sa gawa? Ito ang mga umiikot sa aking isipan lalo na sa konteksto ng Pilipinas kung saan hindi pa tapos ang himagsikan. At hindi lang sa bansa ang sitwasyong ito. Ano kaya ang masasabi ni Zizek tungkol dito?

Gawin na sana ni Fiennes na trilogy ang docu nila ni Zizek. Guide to Cinema, tapos to Ideology, tapos Pervert’s Guide to Revolution. Ambisyoso ba masyado? Sabi ni Zizek, demand the impossible eh. Sana ang focus non-Hollywood, non-European cinema naman. Paano kaya babasahin ni Zizek si Lino Brocka? O Mike de Leon? O Lav Diaz? O Raymond Red?

Pagdumating ang araw na iyon, sabik pa rin akong makikinig sa mga sasabihin ni Zizek.

Romansa at Nostalgia sa Bride for Rent (Mae Cruz, 2014)


[asahan ang mga spoilers]

NOONG UNA KONG MAKITA ANG trailer ng Bride for Rent, akala ko talaga remake sya ng Audition (1999) ni Takashi Miike. Ang kwento ng Audition ay tungkol din sa isang lalaki, isang byudo, na nagpasyang mahanap ulit ng asawa. Isa syang producer at ang naisip nyang pinakamainam at pinakamadaling paraan para makahanap ng ideal na mapapangasawa ay sa paraan ng isang audition. Gumawa sila ng isang parang casting call ng isang pelikula o project kung saan ang bidang role ay sa isang asawa. Marami ang dumating. At sa huli, may nagustuhan din naman ang byudo. Nang tumagal, pinaliwanag nyang gawa-gawa lang ang project pero naghahanap talaga sya ng asawa. Simula ng ligawan. Ang problema, ang babaeng ito ay merong malagim na nakaraan; minolestya noong bata pa at naging psychopath. Ang huling 30 minutes ng pelikula ay isang nakapa-creative at innovative na torture scene. 30 minutes. Patay ang lalaki, tuloy ang buhay ng babae. Lost oppurtunity, yan lang ang masasabi ko. Star Cinema, lost oppurtunity…

Ayon sa mga kritiko, ang Audition ni Miike ay isang bintana sa gender politics ng lipunang Hapon; nakapamaunlad pero napakababa pa rin ang posisyon ng kababaihan (mas mababa pa lalo ang posisyon ng mga migrant workers, kabilang na mga Filipino). At hindi isolated case ang Audition, parte ito ng isang mas malaking subgenre ng Japanese horror na ‘torture films’. Naniniwala ako na ganito rin ang posisyon ng Bride for Rent; pangunahing intensyon ang mang-aliw pero merong mas malalim na kahulugan o di kaya komentaryo pa. Sa sanaysay na ito, hihimay-himayin ko ang balangkas ng naratibo ng Bride for Rent at iuugay sa mas marami nang naunang ‘infidelity stories’ na ngayo’y namamayani sa parehong telebisyon at sine kung saan ang institusyon ng kasal ang sentrong diskurso. Bakit ngayon lumalabas ang mga teksong ito? At higit sa lahat anu-ano ang mga sosyal na realidad na pinaghuhugutan nila ng materyal? Bakit sila tinatangkilik?

SI ROCCO (XIAN LIM) AY ISANG BATANG negosyante, may ari ng advertizing agency kasama ang barkada na sya ring mga kasosyo. Dahil bago pa lang, mahina ang kita, kailangan ng malaking kapital. Ang posibleng pagkukunan ay ang mamanahin ni Rocco sa kanyang Lola (Pelita Corales). Pero, makukuha nya lang ito kung mag-aasawa sya. Binalikan nila ang mga ex, walang pwede. Hanggang sa nag-resort sila na magpanggap na lang. Patawag ng audition. Pumunta naman ni Rocky (Kim Chiu), isang breadwinner ng isang mahirap na pamilya, naglalako ng underwear pero sumasideline bilang talent. Sya ang napili ni Rocco at pinaliwanag ang kontrata. Pinakilala sa Lola, kasal na daw sila sa huwes. Hindi kumbinsido si Lola, gusto ng kasal sa simbahan. Wala sa usapan, pero payag pa rin si Rocky. Kinagabihan, nabisto agad ni Lola na nagpapangap lang ang dalawa. Pero ayos lang. Gustong turuan ng leksyon si Rocco, tuloy ang pagpapanggap, ngayon may bayad mula kay Rocco meron din mula kay Lola. At alam nyo na ang mangyayari. Hindi inaasahang makakagustuhan sila. Ayaw pala ni Rocco sa kasal kasi iniwan sya ng tatay noong bata pa, may gustong patunayan. Si Rocky, matindi din ang attachment sa tatay at pamilya, kaya handang sumugal para sa kanila. (Kanya-kanyang Oedipus complex lang yan)

Ang pinaka-importanteng parte ng pelikula ay noong nakabistuhan na, kinailangan ni Lola na bigyan ng advice si Rocco tungkol sa kasal. Marami daw ang natatakot sa kasal, natatakot sa ‘forever’. Kasi daw, ang iniisip nila, perpekto ang ‘forever’. Pero hindi. Ang ‘forever’ daw ay binubuo ng araw-araw, araw-araw na pagdisisyon na mamahalin mo pa rin ang taong kasama mo. Maganda di ba? Sinabi na yan minsan ni Zizek; love is not perfecting the imperfect but finding perfection in the imperfect. Sangayon naman ako dito. Pero problematic din ang pagsabi ng mga salitang ito dahil sa format ng pelikula. Romantic-comedy, ibig sabihin, malamang younger audiences ang target nito. At ang mga tauhan, ay mga young adults, ito yung mga taong talagang pinag-iisipan (o pinuproblema) ang usapin ng kasal. (Hindi ko na kinonsider na parehong Chinoy ang mga bida, lalo lang gugulo ang usapan) Sa madaling salita, niri-reinforce ng Bride for Rent ang institution ng kasal. Marami namang rom-com na hindi nagtatapos sa kasalan. Dito mo na makikita ang elective affinity ng Bride for Rent sa iba pang pelikula o kwento ‘infidelity’; kabit, querida, dalawang-babae-nagpapatayan-para-sa-lalaki. Sa huli, pagkatapos ng iyakan, sapalan, at seksing(?) love scene(s), kailangan linawin kung sino ang ‘legal wife’ at kung sino ang ‘other woman’. Bakit umusbong at tinatangkilik ang mga kwentong ito? Kailangan tignan ang mga nangyayari sa institution ng kasal sa aktwal na lipunan.

ANG PAMILYA ANG SENTRO NG lipunang Filipino. Sa hirap ng buhay at inefficient na estado (mahirap ang buhay dahil sa inefficient na estado), wala kang maaasan kundi ang pamilya mo o di kaya mga kamag-anak. Walang disenteng retirement program, kaya pamilya ang nag-aalaga sa mga matatanda. Walang disenteng educational program, kaya pamilya ang gumagapang sa pag-aaral ng mga bata. Walang disenteng healthcare program, kaya pamilya ang kumakayod para may pangpagamot. Sa malakolonyal at malapyudal na kalagayan ng bansa, madalas, pamilya mo lang ang matatakbuhan mo. Kaya isang seryosong usapin ang kasal o pagbuo ng sariling pamilya. Kaya merong konsepto ng sukob (Bawal magpakasal sa loob ng isang taon ang dalawang magkapatid o kapag may lamay. Ang mga ritwal na ito ay parehong [economically, socially, mentally] stressful para sa buong pamilya, kaya kailangan limitahan). Mababa rin ang tingin sa mga matatandang dalaga (pero walang konsepto ng ‘matandang binata’) dahil wala silang sariling pamilya na sinusuportahan o sumusuporta sa kanila.

Ngayon, ang institusyon ng kasal at pamilya mismo ay nasa krisis, dala na rin ng marami pwersa. Una ang patuloy na pag-export ng mga manggagawa sa labas ng bansa; noong una, mga lalaki, ngayon, mas maraming babae o feminized na ang labor export. Mga pamilyang walang nanay, o tatay, o parehong malayo, meron lang breadwinner na panganay tulad ni Rocky. Tawag nga ng ilan dito ay ang pagkaroon ng postfamily, at may kalakip itong pagbabago ng mga relasyon. Sunod, ang iba’t ibang grupo na humahamon o gustong baguhin ang institusyon ng kasal; LGBT at pro-RH bill pa lang ang medyo tanyag, wala pa ang pro-divorce at pro-abortion. Ang mahihirap, nagli-live-in (cohabitation) na lang dahil hindi kayang magpakasal, ang middle class nagli-live-in din o di kaya dini-delay ang kasal dahil kailangan munang mag-ipon. O di kaya lubusan nang hindi naniniwala sa kasal tulad ni Rocco. Nagiging katanggap-tanggap na rin ang singe parent, babae man o lalaki. Bumababa ang halaga (value) ng kasal pero hindi ito lubusang maibalikwas. Merong mismatch sapagitan ng mga namamayaning pananaw (modern) at materyal na kondition (feudal, semifeudal).

Ang mismatch na ito ay isang conducive na kondisyon para sa pag-usbong ng mga infidelity film o stories. Ang lahat ng problema ng lipunan ay nae-embody sa figura ng kerida, ang home-wrecker. Ibig sabihin ang mga infidelity stories ay nostalgic sa isang nakaraan kung saan isang tao lang ang nagdadala ng problema, at ang nakaraan na ito ay kathang-isip lamang. Mas madaling sisihin ang isang maharot na babae kesa problemahin ang nagkakabuhol-buhol na mga sulirain ng panahon.

DITO NA PAPASOK ANG POTENSYAL ng Bride for Rent. Oo, niri-reinforce pa rin nya ang kasal pero kahit papano ay may level pa rin ng disenchantment (hindi perfect ang forever, etc) bago ang happy ever after. Ang disenchantment na ito ay kailangan itaas sa politikal na antas. Ang kasalan at pagmamahalan ay hindi nangyayari sa loob ng isang vacuum: ikaw at ang iyong mahal sa buhay ay parte pa rin ng lipunan. Kailangan makialam at makisangkot sa paglutas ng mga isyu sa labas ng tahanan dahil malaki ang kanilang kapangyarihan para impluwensyahan ang mga nangyayari sa loob ng tahanan. Ang matiwasay na pagmamahal ay mabubuhay lamang sa isang matiwasay na lipunan na makakamit lamang ng malawakang pagbabago.

At wala nang mas dakila pa sa ganitong klase ng happy ever after.

U.P.C.A.T. (Roman Olivares, 2008)


Sa isang bansa kung saan naka-display ang mga diploma sa sala, kung saan mantra ang ‘kabataan ang pag-asa ng bayan’, kung saan isa pang mantra ang ‘edukasyon lang ang yaman na mapapamana namin sayo’, ang Unibersidad ng Pilipinas, bilang pinakapremiyadong pamantasan ay isang importante teksto. Isa pang mantra ang ‘UP and others’. Natural mga taga-UP lang yata ang naniniwala dito. Madalas, mas importante pa ang makapasok dito kesa maka-graduate (on time or otherwise). Ito ang tinatalakay ng U.P.C.A.T., tungkol sa dalawang magkaibigan na pinapangarap na makapasok sa unibersidad. Bago ang atake ng pelikula kasi nasa foreground ang adolescent anxieties at sa background lang ang romance. Sa tingin ko isa ito sa iilang tunay na coming-of-age Filipino films. Ang problema, nag-rely ang naratibo sa mga stereotypes regarding college; biktima ng frat hazing, mga estudyanteng nagrebelde (yung literal hindi angst lang). Ibig sabihin, kahit ibawas mo ang U.P. sa formula, buo pa rin ang kwento. Isa sigurong magandang treatment ng U.P. para sa mga future film makers ay ang nagbabagong anyo nito, na bahagyan ring ginawa ng pelikula. Ngayon, ang U.P. imbes na maging sentro ng committed scholarship ay nagiging branding nalang. Kaya ang dating ‘freedom’ na ginagamit para ibalikwas ang mga reaksyonaryong pananiniwala na kinalakihan ay ginagamit na lang ngayon para sa burgis decadence (parties, mga bisyo, pagka-arogante, postmodernism, hehe). Ang pamagat ng pelikulang ito?
S.T.F.A.P.

Feng Shui (Chito Roño, 2004)


Ito ang pelikulang nagsimula ng lahat, ang nagdefine ng Pinoy blockbuster horror movie. Kwento ng isang nanay na may napulot na bagwa na nagdala ng maraming swerte sa pamilya nya. Hindi nya alam, may kapalit pala ang lahat ng ito. Kung gagamit natin ulit ang formula ni Zizek sa horror movies, kwento lang ito ng isang nanay na sinusubukang pagsabayan ang buhay pamilya at ang career nya, at kagimbalgimbal ang resulta. Kulturang Tsinoy ang source of horror pero hindi ito racist. Ang paniniwalang Tsino, lalo na tungkol sa swerte, ay nilagay sa kontekso ng lipunang Filipino kung saan tila swerte lang yata ang katubusan sa malaking divide sa pagitan ng mayayaman at mahihirap. Ang pinapangarap na bahay ng new middle class sa isang subdivision ay naging espasyo ng kakatakutan. Sa huli, hindi nalupig si ‘Lotus Feet’, simbolo ng aristokrasya. Matibay ang kaayusan, at hindi sapat ang swerte para matibag ito.