Noypi Noir


KUNG maglandian ang magnobyo sa harap ko parang nasa loob sila ng sinehan. Malamig, madilim, komportable, at sa mga dambuhalang larawan lang nakatingin ang lahat. Kabaliktaran ng sinehan ang jeepney. Masikip, mainit, at gusto mo na lang matapos ang byahe mo. Ako si Felipe Marlowe at dalawampung taon na akong hindi nakababalik sa Miag-ao. Limang taon nang huli akong bumalik sa Iloilo. Ito ang problema sa mga balikbayan, kahit sa Maynila lang naman ako, isang oras na eroplano, ang mga lugar ay parehong pamilyar at banyaga. Habang tumitingin ako sa bintana ng lumilipad na jeepney paraang nanood ako ng pelikula. Pero hindi tulad ng karaniwang panonood ng sine, may kinalaman ako sa kwento at ang kwento ay may kinalaman din sa akin.

[Mrs. Feliza Pascual, 48, dorm manager ng biktima]

Kamusta naman si Marion bilang dormer?
Pascual: Okay naman. Mabait. Sumusunod naman sa mga patakaran. Hindi pa siya nabigyan ng GR. Wala naman akong naririnig na reklamo tungkol sa kanya.

Malapit ba siya sa mga ka dorm niya? Sumasali sa mga activities?
Pascual: Makikita mo naman siya parati. Pero hindi siya madalas sa lobby. Tapos iilan lang ang mga lalapit na kaibigan. Pero alam mo, galanteng bata yan.

Paano mo nasabi?
Pascual: Noong nag-dorm sportfest kami. Sa closing, may program lang kami pero walang handaan. Hindi naman napag-usapan. Nagulat ako nagpresinta siya sagutin ang hapunan ng lahat. Simpleng salo lang naman. Nagkataon pa lang birthday niya.

Maliban doon, may napansin ba kayong kakaiba sa kanya?
Pascual: Ito madalas tong mangyari. Parati siyang wala dito. Hindi siya natutulog dito. Wala naman problema kasi nagfa-file naman ng permit. Sabi daw kasama ang nobyo. Hindi naman ko naman pinag-isipan masyado kasi hindi si Marion ang tipo ng babae na madaling mapahamak. Alam mo na.

NASA Iloilo ako dahil sa anak ko. Hikain at maya’t mayang nasa hospital. Hindi kami kinasal ng nanay niya pero sinusustetuhan ko siya. Mga tatlong taon din kaming nagsama, at isang hikaing batang babae ang naging bunga. Bago sa kanya may kinasama din ako ng limang taon, buti walang bunga. Hindi madrama ang isang ‘yon. May pinupormahan na naman ako ngayon, hindi naman isyu ang anak. Ang lalaki naman, binata habang buhay.

Pumunta ako sa boss ko isang hapon para humingi ng advance. “Wag na,” sabi nito, sabay hithit sa tabaco nakaipit sa mga matatabang daliri, “May kaso ako para sayo. Sa Iloilo pa. maresolba mo lang to, malaking maitutulong nito sa anak mo.” Sampung taon na akong pulis, dalawang taon bilang inspector, halos tatlong taon na ring freelance ika nga. Ilang beses din ako nagpalipat-lipat ng presinto sa Maynila. Hindi naman problema kasi wala naman pamilya, walang pirmanenteng tirahan, walang problema. Ngayon lang ako napadpad sa Iloilo dahil sa trabaho. Wala namang espesiyal sa mga kaso na hinahawakan o tinutulungan kong ma resolba; rape, ninakawan, patayan, ni-rape, ninakawan at pinatay.

Dalawang araw na ang nakalipas nang pinatay ang isang estudyanteng babae habang papauwi sa dorm, sa loob ng kampus. 17 lang ang dalaga at unang beses na may nangyari ganito. Wala sanang problema kung taga-Miag-ao lang ang biktima. Pero ang unibersidad na to ay binubuo ng mga dayo. Isa lang ito sa maraming kampus ng unibersidad sa buong bansa. Hindi ko pa inabutan to. Iba mag-isip ang mga kabataang dayong ‘to. Kaya siguro ako ang pinadala nila. Alanganing taga-rito, alanganing dayo. Mapapabilis-bilis man lang ang kaso.

[Kristopher Larios, 19, upperclass ng biktima]
Ano pagkakilala mo kay Marion?
Larios: Ayos naman. Marunog makisama.

Bakit kanga ulit dito? Kahit pang freshman lang ang dorm na to?
Larios: Parang peer councilor ako. Mag ate at kuya kami dito. Kung may problema sila, pwede kang lapitan

Kamusta naman relasyon ni Marion sa mga ka batch niya?
Larios: Konti lang kaibigan nyang malapit. Nagulat nga kami noong sumali siya sa isang partido eh

Yung nag-organize ng candle lighting?
Larios: Oo. Doon siya yata huling nakita kasama si Joel.

Ikaw wala ka bang partido?
Larios: Ah, bawal kaming mga peer councilors. Bawal ang partido, bawal ang frat o soro

Bakit?
Larios: Siempre baka gamitin namin ang posisyon para ma-recruit sila. Gusto kasi ni Maam, dapat maranasan nila walang org na demanding para sila mismo ang makapag set ng priorities nila kalaunan.

[Daisy de los Santos, 2, anak ng imbestigador]
Hello?
De los Santos: Low?

Kamusta ka na?
De los Santos: Low?

Pasensya ka na ha. Trabaho si Papa eh.
De los Santos: …

Dalhan kita ng pasalubong.
De los Santos: Papa.

Oo si Papa mo to.
De los Santos: Papa.

Sige, babye.
De los Santos: Papa.

BUMABA ako sa Union Building ng unibersidad. Pilit kong inalala kung ano ang mukha ng lugar na to bago pinatayo ang eskwelahan. Wala akong maalala. Sinalubong ako ng isang estudyante. Payat na lalaki, naka-maong at itim na t-shirt. Karamihan sa mga tao sa paligid ay naka-itim din. Sinamahan niya ako papunta sa opisina ng student affairs. Masikip ang opisina ng head guidance councilor, si Mrs. Elsa Severino, matabang babae, chinita, parang nanay kung magsalita. Kasama na sa trabaho. Pinakilala niya ako sa lalaking na naka-uniporme ng university police, si Mang Jack Monteverde, may bakante pang upuan para sa akin. Mas gusto kong nakatayo. Lumabas sa kwarto ang estudyanteng naghatid sakin.

“Kailan ka dumating inspector Marlowa?”

“Kaninang umaga lang.”

“Kamusta naman ang byahe mo?”

“Ayos lang. Pagkatapos kong magtanghalian sa syudad, dumeretso na ako dito.”

“Salamat. Nabasa mo yung report na i-email sayo?”

“Oo, pero pag-aaralan ko pa siguro ng mas mabuti.”

“Nakatulong ba yung interviews?” tanong ni Mang Jack.

“Oo, siempre. Pero gusto ko pa sanang magtanong-tanong pa.”

Pumasok ulit ang estudyante kanina. Nag-usap ang mga mata nila ng guidance councilor. “Tsaka nga pala,” sabi nito. “Gusto ni Raymond na mag-volunteer bilang assistant mo. Student assistant siya namin dito.”

“Wala kayong sinabi tungkol sa isang assistant. Makakadistorbo lang ang imbestigasyon sa pag-aaral niya.” Hindi ko man lang tinignan ang binata.

“Si Marion ay malapit kong kaibigan. Kaya rin gusto kong personal na tumulong.” Tumahimik ang buong kwarto. Mararamdaman mo pa ang bigat ng hangin. Mukhang desidido naman ang bata. Nalito ako nang bumigay ako at pumayag. Nagbago ang itsura nito. Parang bata na binilihan ng bagong laruan. Hindi ko gusto ang angas ng batang ito.

[Anna Bernal, 16, roommate ng biktima]
Ano si Marion bilang roommate?
Bernal: Mabait. Malinis. Wala kang problema

Nagkukwento ba siya ng mga problema?
Bernal: Minsan pero madalas tungkol sa klase. Mga hindi niya maintindihan, o may ayaw na schedule, tanghali, alas-siete ganun.

Nag birthday daw si Marion sito sa dorm. Galante din ba sya sa inyo?
Bernal: Minsan dinadalhan kami ng pasalubong pagkain galing sa syudad. Kung kailan nga lang may dala. Parati ring nagyaya kung kumakain.

Itong nobyo na si Joel. Gaano niyo siya ka kilala?
Bernal: Hindi masyado. Gulat nga kami eh.

Hindi ba siya nagkukwento? Tuwing nag-aaway, mga ganun?
Bernal: Wala eh. Nahihiya rin kami magtanong.

Hindi ba pinagsasamantalahan ni Joel si Marion? Sa usapin ng pera, halimbawa?
Bernal: Hindi naman. Kung tutuusin nga yan pa ang pinag-awayan nila minsan. Parati kasing binibilhan ng regalo ni Marion. Lalo noong binilhan nya ng sapatos. Nalaman ng lahat. Medyo masama yung pagkakwento.

MARAMI akong malalayong kamag-anak pero hindi pa nila alam na nasa Miag-ao ako. Mas mabuti nga yon. Hindi na nila kailangan magpanggap na interesado sila sa akin. Nangako ang unibersidad ng matitirahan sa takbo ng imbestigasyon. Matutulog ako sa guest room ng isang dorm. Ito rin and dorm ni Raymond at dati ni Marion. Nagpresinta pa si Raymond na dalhin ang gymbag ko para ilagay sa traysikel. Habang papunta sa dorm area, nakita ko ang general na anyo ng kampus. Walang mga bakod, malalayo ang mga building, konteng mga ilaw, paraiso to sa mga kriminal.

Pagdating sa dorm, nakaharap ko ang dorm manager, si Mrs. Pascual, isang namang nanay ng mga estudyante. Halatang maraming iniisip at kulang sa tulog. Siya ang tumatayong nanay sa lampas isang daang kabataan na umuupa sa dorm. Namatay ang isa, natataranta ang iba, kasama na ang kanilang mga tunay na magulang. Tapos papasok pa ako.

“Ma’am, kaya ko na sarili ko. Gusto ko po kayong makausap mam’ya.”

Pumasok din sa guest room si Raymond. Habang hinuhubad ko ang mga sapatos ko pinapaliwanag niya ang ilan sa mga patakaran sa dorm. Kung saan ang kwarto niya, anong oras ang curfew, kung sino-sino ang ibang staff at student assistants. Nakaupo siya sa bakanteng kama ng guest room. Di ko na natiis, “Raymond, anong trip mo?”

“Po?”

“Bakit nandito ka?”

“Assistant niyo po ako.”

“Bakit nga sabi?”

“Pinaliwanag naman kanina…”

“Oo. Pero bakit mo ginagawa ang ginagawa mo?” napatigil siya. Seryoso ako, at seryosong bagay tong hinahawakan ko.

“Kasi po,” simula niya, mas kalmado, “matagal ko na pong gusto masangkot sa ganito.”

“Masangkot sa ganito?”

“Ang ibig ko pong sabihin, sa isang imbestigasyon.”

“Bakit?”

“Gusto ko eh.”

“Ano ba kinukuha mo?”

“Literature po.”

“Eh bakit hindi ka kumuha ng criminology?”

“Mahilig po akong magbasa eh.”

Hindi ko na napigilan ang pagtawa ko.

“Seryoso po, mahilig po kasi ako samga crime stories at detective fiction. Yung suspense. Hindi mo alam kung sino talaga yung pumatay hangang sa huli. Pati na rin ng pelikula.”

Tumigil muna kao sa paglalabas ng mga gamit galing sa bag. “Alam mo naman totoong namatay ang kaibigan mo di ba?” Nilabas ko ang case ng baril ko at pinakita sa kanta. “At totoo rin ang baril ko.” Malagkit ang tingin niya sa 9mm, manghang-mangha. “Sana pag-isipan mo yan ng mabuti para makatulong ka”

“Opo. Pasensya na po.”

“Ayos lang. Pahinga muna ako. Bumalik ka dito pagkalipas ng isang oras. Magsisimula na tayo.”

“Sige po. Pangako hindi magiging sagabal. Dapat alisto parati sa mundong walang moralidad.”

“Ano sabi mo?”

“Mundong amoral po. Wala ng tama o mali. Pinupursige lang ng mga tao ang kanilang mga pansariling interest. Mundong noir!”

Patay kang bata ka.

[Manuel Hernando, 52, ama ng biktima]
Hello po sir?

Hernando: Kamusta na?
Nandito na po ako sa Miag-ao.

Hernando: Mabuti. Kailan ka matatapos?
Biernes ng gabi. Balik na ako Maynila kinaumagahan.

Hernando: Ipapasundo kita.
Huwag na po.

Hernando: Ako na ang bahala.
Salamat po.

Hernando: Nakausap mo na ba si Joel?
Hindi pa.

Hernando: Hindi siya. Mabuting bata yan. Hanapin mo ang totoong pumatay.
Opo. Meron po ditong Raymond. Makulit. Malapit daw sila ni Marion.

Hernando: Hindi ko maalala.
Ganun po ba.

Hernando: Basta bilisan mo.
Opo. Ako po ang bahala.

Hernando: Sige.

ALAS kwatro dapat babalik si Raymond sa guest room. Quarter to four palang papunta na akong sementeryo. Hindi rin ako nagtagal doon. Saka ako nag-ikot-ikot sa banwa. Marami ang mga bagong gusali at mga establishamentong tsak na malulugi noon. Mga studio, bangko, internet shops at mga restaurant. Parang syudad din kahit papano ang dating ng banwa. Pero iba pa rin. Matagal humabol ang mga gawi ng mga tao. Nagmerienda ako sa isang 24/7 na tinapayan sa tabi ng munisipyo. Isipin mo yun, 24/7. Marami ang bumibili, pero karamihan sa mga hindi nag-take out ay mga kabataan. Yung mga medyo matanda, inuuwi pa rin ang tinapay. Nasa gilid ng highway papuntang Antique ang tinapayan. Maraming traysikel pero konti lang ang dumadaan na mga sasakyan. Kadalasan mga lumilipad na jeepney, L300, truck o bus na parang nauubusan ng lupa. Minsan mas nakakamatay ang ganitong klaseng kalye kesa sa mga tulad ng EDSA.

Nakatingin lang ako sa aspaltong kalsada. Habang ngumunguya, hindi ko rin naman tinatadaan ang mga mukha ng mga tao o kulay ng mga sasakyan. Blangko. May babaeng tumigil sa harap ko. Mahabang buhok, naka-berdeng uniporme, may bag, pero may bitbit pang malalaking libro at record book. Tulala din siya. Blangko. Patay kang bata ka.

“Ikaw pa talaga yan Felipe?” tanong niya, mahinhin na boses. Isa sa mga maraming boses na matagal ko nang tinangap na hindi ko na maririnig pa. Kapitbahay at kababata ko si Lourdes. Ni hindi ko nga alam na malapit lang bahay niya sa amin kung hindi ako nag-grade one. Pagkatapos ng klase, nilapitan ako ng tiyahin niya. Sasama na raw ako sa kanila pauwi kasi wala akong sundo. Siempre kinabahan ako. Pero siempre din, kilala ko ang tatay at hindi ito ang unang beses na walang sumundo sa akin. Sabi ko sa sarili, bahala na kung kidnapper to. Dalawa naman kami ang kukunin. Marami ang nagulat nang mas pinili ng tatay ko ang magpatayo ng clinic sa Miag-ao kesa sa syudad mag practice. Wala naman sanang problema pero bagong labas lang siya sa med school noon. Ang bata-bata pa. Ang tatay naman ni Lourdes US Navy, ang nanay teacher sa high school. At malamang sumunod si Lourdes sa mga yapak nito. High profile na kami noon, kaya mas madalas ipaalala samin ang wag-kumausap-sa-di-mo-kilala routine. Ngumiti ako. Yung hindi pilit. At niyaya siyang magmerienda.

“Kamusta ka na?”

“Mabuti naman. Ano ginagawavmo dito? Nag-internet lang ako dyan sandali.” Sabay turo sa kalapit na cafe.

“May trabaho lang. Doon pa nga ako sa dorm ngayon eh. Imbestigasyon tungkol sa estudyanteng namatay.” Nagbago agad ang mukha niya. Nalungkot, parang siya ang namatayan.

“Ah, oo. Nakakahinayang nga eh. Doon din ako actually papunta sa staff house. Teacher kasi yung nobyo ko. Naging estudyante pa nga yata niya ang bata.” Matagal-tagal din ako hindi nakaramdam ng kirot sa dibdib. Akala ko namanhid na ako ng trabaho. Hindi pa pala lubusan.

“Ganun ba. Sa dorm ako eh. Sa guest room ako. Sa Balay Napulak. Alam mo yun?”

“Yata, hindi ako ganong natandaan eh. Magkakamukha pa naman ang mga dorms.”

“Basta doon. Mga ilang araw din siguro ako dito. Kailnagan matapos to agad.”

“Oo nga. Gusto mo magkasama tayo mag-dinner mamya? Doon sa unit ni Victor. Marami namang karenderya doon, bili lang tayo ng ulam.”

Wala naman akong plano kaya pumayag ako. Hiningi ko nalang ang number niya. Mga alas-sais daw sana doon na ako. Hindi siya pwedeng gabihin. May pasok pa bukas. At baka wala nang masasakyan. Sabi ko susunod ako agad may pupuntahan lang ako. Walang problema, sabi niya, text mo lang ako. Sineyasan niya ang isang drayber ng traysikel na kulang nalang ng isang pasahero. Saka tumawid sa kalye kanina ko ang pinagmamasdan.

[Gretchen de los Santos, 32, dating kinakasama ng imbestigador]
Hello?

De los Santos: O, saan ka na?
Dito sa Miag-ao.

De los Santos: Sa mga kamag-anak ka ba?
Hindi sa dorm din ako.

De los Santos: Kamusta sitwasyon dyan?
Tahimik. Parang hindi unibersidad.

De los Santos: Hindi pa parating tahimik dyan? Malayo sa syudad.
Hindi ganito ka tahimik.

De los Santos: Kailan balik mo?
Sabado.

De los Santos: Sige.
Kamusta na siya?

De los Santos: Heto. Sumasakit na ulo ko.
Pati ikaw magkakasakit nyan eh.

De los Santos: Wala ako dito bukas. Nakiusap na ako kay Paula na bantayan siya.
Bakit naman?

De los Santos: Baka masisante na ako. Marami na akong absent.
Sige. Gasing ba siya ngayon?

De los Santos: Heto. Teka lang.

BAGO naubos ang ilaw ng hapon, pumunta ako sa dagat.

Kailangan kong kamustahin ang kaibigan kong si Dencio Santos o Den nalang. Ang Felipe ko nga ginawa nyang Feli noong college. Kaklase ko noong hayskul pero naging mas malapit kami noong sabay kami nag-aral sa syudad. Kasama ko pa sa boarding house sa Jalandoni. Habang pababa, kaliwa’t kanan na mga malalaki at magagarang mga bahay. May naka-park pang tigdadalawang sasakyan sa mga garahe. Hindi ko nga nakikita mula dito. Habang lumalakas ang simoy ng dagat, nag-aabang nalang ako ng isang palatandaan sa namakakaturo kung saan siya.

Pagkatapos ng mga malalaking bahay. Makikita mo na ang dagat, at ang mga maliliit na mga bangkang pang-isda. Naglalakad-lakad pa ako hanggang nakarating sa isang basketball court ng baranggay. Isa lang ang ring pero pinagtsatsagaan. Masigla ang laro. Tatluhan. Wala nang pantaas ang mga kalalakihan. Huling-huli ang atensyon ng lahat. Meron ding mga kababaihan ang nga kukwentuhan sa isang tiangge. Maraming mga bata ang naghahabulan, ang ilan naghihintay ng pagkakataon na makalaro din ng basketball. Karaniwan ang mga dalagita pa lang pero may bitbit ng sangol. Mukha pang sakitin, at walang salawal. Sa di kalayuan, nakita ko na hinahanap ko. Isang malaking paskil, welga laban sa konstruction ng isang resort. Kulay pula ang mga letra. Marami ring mga mas maliit na paskil at mga plakard. Parang campsite. Campsite karamihan ng mga taong pirmamenteng nagkakamping. Nakatayo lang ako nakatingin sa squatters. Lumabas din ang isang lalaking nakasalamin, mahaba nag buhok. Tinignan niya ako ng masama, lumapit nang dahan-dahan. Lumabas ang pilyong ngiti. Nagkaharap kami.

“Dito ka ba para bansagan akong komunista?”

Sinakyan ko na. “Basta hindi mo ako unahan at tatawaging pasista.” Hindi na namin napigilan ang pagtawa. Pagkatapos ang isang mahigpit na yakap, pinag-tripan pa ang mukha ko. “Feli ikaw ba to? Ilang taon na?”

“Mga walo?”

“Gago halos sampu na kaya.” Tawanan.

“Ano kailangan mo? Aanib ka ba sa aming kausa?”

“Hindi imbestigasyon sa namatay na estudyante.” Sumeryoso din ang mukha niya. “Napadaan lang ako nang nabalitaan ko to.”

“Oo, si Marion. Mabait na bata yun. Kilala ako nun. Minsan napadaan din yan dito.”

“Ano ginawa niya dito?”

“Edi nag-volunteer. Tumulong dito. Hindi mo ba alam na ang mga estudyante na lang ang dahilan kung bakit hindi pa kami pinapadalhan ng bulldozer dito?”

“Ano bang merong dyan?” tanong ko.

“Pinapaalis ang mga tao. Magpapatayo daw ng resort dito ang isang kompanyang Koreano. Para daw may puntahan naman ang mga turista pagkatapos nila magpa-picture sa simbahan. Ang relocation site, kung saang bundok. Eh paano yan mga mangingisda mga tao dito. Ang mga bata sa banwa nag-aaral. Ano nalang mangyayari sa mga taong ito?”

Hindi ko alam ang isasagot ko.

“Mga ilang araw din ako dito. Kanina lang ako dumating. Pumunta na nga ako sa sementerio kanina eh.”

“Ganun ba? Baka gusto mong tumambay? Inum? Marami nang pwedeng inuman dito.”

“Oo nga eh. Depende. Bukas pa ako magsisimula talaga. Sana matapos ko agad.”

“Biernes ng gabi? Okay yun?”

“Sige subukan ko.”

“May student assistant pa nga ako eh. Tinakasan ko. Si Raymond. Kilala mo?”

“Ah, oo. Si Raymond. Cruz? Malapit yun kay Marion. Ikaw naman gusto lang tumulong ng bata”

“Ang kulet eh. Pakiramdam niya pelikula tong trabaho ko. Ewan ko ba.”

“Pabayaan mo na. Palabasa kasi yun eh. Medyo nag-aapaw ang imahenasyon.” Tawanan. Kinuha ko rin ang number niya at naglakad pabalik sa sakayan ng traysikel. Hahatid niya sana ako kaso may kailangan pang tapusin. Dumaan ako ulit sa mga magagarang bahay at parang hindi man lang pumasok sa kamalayan ko ang kalagayan ng mga pinagtatagol ni Dencio.

[Ruby Guzman, 17, roommate ng biktima]
Gaano mo kakilala si Joel?
Guzman: Siempre kasama ko sa kurso pero hind rin kami malapit. Gulat nga akong nalamang sila ni Marion.

Wala ba tong mga kaaway?
Guzman: Wala naman. Marunong din kasing lumugar eh.

Alam mo bang may nakitang droga sa kwarto niya sa boarding house?
Guzman: Yun nga ang pinaka hindi ko inaasahan. Ilang beses pa namang natutulog doon si Marion.

[Joel Lazaro, 17, nobyo ng biktima]
Kamusta ka na Joel?
Lazaro: Heto.

Nakausap mo ba mga magulang mo?
Lazaro: Binisita lang ako ng kuya ko. Hindi pa alam ni Mama.

Saan ba mama mo?
Lazaro: Sa Italy

Yung tatay mo?
Lazaro: Hiwalay na sila. Wala na kaming balita

Paano kayo nagkakilala ni Marion?
Lazaro: Naiwan ko ang isang notebook ko sa room na sila ang gagamit. Hinintay ko at nagpasalamat. Tapos tinandaan ko siya, bati-bati lang muna. Hanggang nalaman ko na pareho pala mga bakanteng oras namin. Doon na nagsimula.

Anong nangyari ng Lunes ng gabi?
Lazaro: Naghapunan kami sa banwa at bumalik sa boarding house ko. Doon lang muna kami. Sabi nya kailangan nyang umuwi sa dorm. Sabi ko mamya, papasakayin ko lang siya ng traysikel.

May pinagawayan ba kayo?
Lazaro: Wala. Nagbanyo lang ako. Pagbalik ko, umiiyak siya. Kailangan daw niyang umalis. Ayaw magpasama. Hindi ko maintindihan. Pinabayaan ko lang. Minsan ganyan talaga siya.

Pag-usapan natin yung drogang nakita sa kwarto mo.
Lazaro: Ano naman kinalaman nun.

Baka yun ang nakita niya.
Lazaro: Tapos?

Saka lang niya nalaman na gumagamit ka?
Lazaro: Oo. Siguro.

Gaano na katagal?
Lazaro: Nitong college lang

Dito ba sa Miag-ao ang kinukuhan mo?
Lazaro: Hindi.sa syudad. Para lang sa sarili ko

Tapos?
Lazaro: Wala.

Mga anong oras umalis si Marion?
Lazaro: Mga alas-dies.

KUNG kailan ako dumating sa waiting shed sa labas ng staff house saka umandar ang ilaw nito. Sa tabi ng mga dorms ang ilang units ng mga bahay. Iba’t iba ang mga desenyo at kapasidad. Pinatayo din ang mga ito para sa pangangailanan ng mga empleyado at guro ng unibersidad. At siempre sa mas murang halaga. Ang iba, mga empleyadong nag-sasama. Dito na pinalaki ang pamilya. Malaking ginhawa ang dulot ng malapit at murang pabahay sa mga empleyado. Ang nakapagtataka lang, bakit walang nilaan na mga housing units ang mga unibersidad sa syudad para sa mga empleyado nito. Nagpatayo nga ng unibersidad sa Miag-ao pero tila lalo lang ito tinulak sa laylayan.

Lahat nagtataka at nagsipagtinginan sa akin. Mga estudyante, empleyado, kapamilya nila. Ang iba naman marunong magdala. Karamihan, palpak. Nag-aabang muna ako sa mga bumababa ng traysikel baka si Lourdes na. Nagulat nalang ako tinawag niya ako galing sa likuran. Malapit lang ang unit ng nobyo. Mga tatlong unit lang galing sa waiting shed. Magkakamukha nga ang mga bahay pero hindi rin mapagkakaila na nagbago na. Ang mga halaman, bulaklak, palamuti. Sinalubong kami ni Victor sa pintuan, sabik sa bisita. Magkasing tangkad lang sila ni Lourdes, moreno, at matipuno ang pangangatawan. Naka-puting polo pa siya at itim na pantalon pero naka tsinelas nalang. Propesor ng Math at kasama nya sa bahay ang isa pang titser sa kanilang department. Pero wala ngayon kasi may dinaluhan na workshop sa syudad. May estudyante din silang kasama sa bahay, pinaparentahan ang bakanteng kwarto. Mamaya pa raw dadating ang estudyante, nakikitambay muna at sabay na ring naghahapunan sa mga kaklase.

Akala ko bibili kami ng ulam sa karenderya, pero nagtake-out na pala si Victor ng pritong manok at sisig sa banwa nang malaman na may bisita si Lourdes. Konti lang yung salo-salo pero sa tingin ko hindi yon mauubos naming tatlo. “So, Felipe—” simula ni Victor.

“Feli nalang” mabilis ko sagot.

“Kailan ka dumating?”

“Kaninang umaga lang. Nitong hapon lang sa Miag-ao.”

“Kamusta ang kaso? Tsk, tsk, malaking trahedya.”

“Bukas ko pa opisyal na sisimulan. Pero napag-aralan ko na yung reports. Mga dagdag na interviews pa siguro.”

“Ganun ba. Matagal ka na bang pulis?”

“Hindi na ako pulis. Pero mga ilang taon din ako nagserbisyo na pulis. Halos tatlong taon na rin akong parang freelance na imbestigador.”

“Anong mga kaso hinahawakan mo? Mga raid, sindikato ganun?”

“Minsan. Pero madalas kung ano lang lumalapit sakin. Nawawalang kamag-anak, nangangaliwang asawa, mga ganun. Minsan yung mga most wanted na ganyan, tina-track down ko rin.” Alisto silang nakikinig.

“Pasensya ka na. Alam mo namang parehong kaming titser nito si Lourdes. Sa TV o balita lang namin nalalaman ang mga ganyan.”

“Ayos lang.”

“May asawa ka na ba Feli?” tanong ni Lourdes.

“Wala eh. Binata pa rin. Pero may anak akong isa. Babae, magto-two years old na.” Pinakita ko ang litrato sa wallet ko. Aliw na aliw sila. “Pero hindi kami kasal ng nanay. At hindi na rin kami nagsasama.” Makikita ang dismaya sa mukha ni Lourdes. Parang wala lang kay Victor.

“Wala rin kasing kasiguradohan ang trabaho ko eh. Minsan okay, minsan hindi. Ang gastos sa kasal nilaan nalang sa bata. Sakitin pa naman.”

“Anong sakit?”

“Hikain. Alam mo naman ang Maynila. Sabi ko nga dalhin sa probinsya eh. Taga-Batangas ang nanay. Kaso ang trabaho sa syudad eh. So, iniingatan nalang.”

“So kamusta yung imbestigasyon? Ano ba talaga nangyari?” Binigyan ko sila ng pinakamaikli at simpleng buod. Lunes ng gabi umatend ng isang candle lighting activity si Marion sa harap ng College of Arts and Sciences. Natapos ang vigil mga alas siete imedya. Huling nakita kasama ang di umanong nobyo nito si Joel. Pumunta daw sa banwa para maghapunan. Nakapag-text pa si Marion sa room mate nya na gagabihin siya pero sa dorm siya matutulog. Madalas daw kasing sa banwa kasama si Joel, nagpapalipas ng gabi yung dalaga. Hindi na nakauwi si Marion. Mga alas siete ng umaga nakita ang bangkay sa damuhan sa gilid ng highway, malapit lang sa lupa sa entrance. Ang kinamatay, naubusan ng hininga. May mga pasa sa braso so nanlaban ang dalaga. Si Joel ang primary suspect, pero walang proweba. Ang ibang angulo baka napag-tripan, ninakawan.

“Kailangan ko pang mag-interview pa para malaman kung siya nga nakakita sa kanya. Mga naka-away, ganun. Kailangan ko rin gumawa ng report at recommendation kung ano ang dapat gawin. Sa madaling salita kung ano ang puno’t dulo nito.”

“Hindi naman sa minamaliit ko ang skills mo,” sabi ni Lourdes. “Pero bakit sayo binigay tong kaso?”

“Yun nga ring pinagtataka ko. Mabigyan lang ng sapat na oras at kooperasyon, kayang-kaya to ng Miag-ao pulis. Pero yung tatay ni Marion, kilala yung hepe ko dati. Naghahanap ng pinakama—, yung walang waring trabaho, focus lang sa kaso ng dalaga. Ako ang naisip ng boss ko. Ilonggo pa, sa Miag-ao pa lumaki. Kahit sa Maynila ako, pinauwi talaga ako dito.”

“Dyosko. Ang seryoso naman nyan.” sabi ni Victor. “Hayaan nalang natin si Feli gawin ang trabaho niya.”

“Oo nga,” sabi ko. “Kayo? Musta ang trabaho? Paano kayo nagkakilala?”

“Alam mo ba Feli,” nagbago na ang aura ng lugar. “Apat na taon akong nag-aral dito pero kahit kailan, hindi ko to nakita si Lourdes—”

“Baka kasi nag-aaral din ako sa Iloilo.”

“—Grumaduate, nagtrabaho dalawang taon sa syudad—”

“Tsaka naman ako bumalik dito para magturo.”

“Tapos, isang araw hindi ko na natiis, kailangan kong bumalik sa Miag-ao. Nag-apply akong lecturer, tagap naman. Litong-lito mga kaibigan at pamilya ko. Anong gagawin mo doon? Walang may mangyayari sayo doon. Siempre, naniwala ka rin ng konti. Nangamba rin. Sa unang sem ko palang bilang titser, nag-organize ang mga estudyante ko ng mata quiz bee. Inimbitahan ang mga schools sa Miag-ao. Si Lourdes ang isa sa mga titser na sinamahan ang mga estudyante. Talo sila agad pero wala akong paki-alam.” Tawanan. “Dahil sa araw na yon nakita ko sa ang dahilan bakit bumalik ako sa Miag-ao.” Nakangiti si Lourdes pero medyo naiirita. Malamang ilang beses na tong ikwento si Victor. Ngumiti na ako. “Sa Septembre, pista ng Miag-ao, magpapakasal kami.” Kinuha pa ni Victor ang kamay ni Lourdes at pinakita ang engagemet ring. “Pinag-ipunan ko yan. Konti pa naman ang sweldo ko. Pero okay lang. Kasi, pagkatapos namin magpakasal, pupunta kami Korea!”

“Talaga?” sabi ko, “Honeymoon?”

“Hindi! Doon kami magtatrabaho. May batchmate ako doon. May bakanteng daw na pwesto. Pinadala ko naman ang application. Okay daw. Kahit pa raw dalhin ko asawa ko. Sabi ko, teka, maghahanap muna ako ng asawa!”

Naalala ko tuloy nang magtrabaho ako sa Cebu. May isang lugar na aakalain mong Korea. May restaurant, hotel, convenience store, eskwelahan, simbahan, inuman, pang Koreano lahat. Dinadayo ng mga estudyanteng nag-aaral ng English. Kung Filipino ka at mapadpad ka doon, ibig sabihin trabaho habol mo doon. Hay. Mga taga-Miag-ao pumupunta sa Korea, ang mga Koreano pumupunta sa Miag-ao. Patay kang bata ka.

“Tsaka nga pala,” sabi ko, para maiba naman. “Lourdes, binisita ko si Dencio kanina. Hindi pa rin pala napapagod sa pagiging aktibista yon.”

“Ah, oo. Sa Baybay.”

“Yan ba yung pinapaalis na mga squat—illegal settlers?”

“Oo. Kaklase namin ni Lourdes yun noong hayskul.”

“Ganun ba.” Nagbago na ang tono ni Victor. “Sana paayuhan mo yung kaibigan mo na wag nang idamay ang mga bata sa kalokohan niya.”

“Bakit naman?”

“Wala naman silang mapapala sa protesta-protesta yang eh. Pati si Marion yata naenganyo sa kanila. Sayang. Kung gusto nilang makatulong sa bayan, mag-aral sila, at grumaduate sa oras. Dyosko.”

Mabilis na sinalba ni Lourdes ang kwentuhan. Mas komplikado pa pala sa inakala ko ang sitwasyon dito. Matalinong tao naman ni Victor. Ewan ko lang kung may pakinabang siya sa labas ng unibersidad.

[Hilda Reyes, 20, officer sa orgization]
Paano mo nakilala si Marion?
Reyes: Isa sa mga bagong members namin. Hindi na ako sigurado kung sino nag-recuit sa kanya.

Kamusta naman siya?
Reyes: Mabait. Masipag, masinop. Kung may utos ka o assignment kang ibibigay sa kanya, gagawin nya agad.

Wala ba syang kinukwentong problema sa inyo?
Reyes: Wala naman. Pero yung nga eh. Hindi siya makwento. Kung may meeting lang siya dyan. Kakausapin ka rin naman kung lalapitan mo. Pero yun nga. Introvert eh.

Kwento mo yung activity niyo.
Reyes: Candle lighting at konting program tungkol sa human rights violations. Konti lang kami. Hindi lampas sa tatlumpo. Kaya noong natapos, mga alas-siete imedya, nagkayayaan kami na sabay nang maghapunan. Tumangi si Marion at magkasama nalang raw sila si Joel. Yun ang huling beses namin siya nakita. Magkasama silang dalawa.

Mukha bang may pinagtatalunan sila? Tampuhan?
Reyes: Wala naman.

Kapartido niyo ba si Joel?
Reyes: Hindi, kahit sino man pwedeng sumali sa activity

BUMALIK ako sa dorm at dinatnan ang isa candle lighting sabay prayer vigil. Marami ang dumalo, lahat naka-itim. Nakasalubong ko si Raymond sa lobby. Mukhang wala sa sarili pero biglang nabuhayan pagpasok ko. Pinaliwanag kong may binisita lang ako sa banwa. Nakapaghapunan na rin ako. “Alam mo naman na hindi ako bisita dito di ba?” sabi ko saka lang siya tuluyang kumalma. Bukas kami magsisimula ng mga interview, pwede siya tumulong sa pag record at pagtranscribe. Sinabihan ko rin siyang magpahinga. Sinabihan ko rin ang sarili kong kailangan ko rin ito. Pumunta siya sa mga kasama. Tinignan ko ulit ang eksena. Sabi ni Dencio, watak-watak daw ang mga estudyante. Mukhang hindi naman.

BUONG araw kaming magkasama ni Raymond. Talagang nag-absent sa mga klase nya. Maliban sa isa. Mga 3:30 nagpaalam syang babalik sa dorm. May exam daw pagka-alas kwatro. Kakatapos lang namin kausapin si Joel. Dumaan muna ako sa tinapayan ulit para bumili ng makakain. Mukhang masisinan ang kwentuhan ng tatlong lalaki sa isang mesa. Naunang tumingin ang isa sa akin habang nagbabayad ako. Isa-isa din tumingin ang mga kasama nya. Ang plano ko, babalik na rin pero umupo ako sa katabing mesa para masiguradong hindi ako ang pinag-uusapan nila. Sinimulan kong kainin ang binili kong pan de coco. Tumahimik sila. Nakatalikod ako sa kanila pero alam ko na ang mga ekspresyon sa mga mukha nila. Naghintay pa ako. Sabi ng isa, “Paano yan, baka matagalan pa bago dumating ang sunod.” Walang sumagot sa kanya. Katahimikan ulit. Kumuha pa ako ng isa pang pan de coco. Nagyaya na ang isa, “Alis na muna ako.” Tumayo sila. Lumingon pa sa akin ang isa bago umalis. Ang isa, noong nasa malayo na lumingon. Malayo ang tingin ko nang tumigil si Anna sa harap ko, isa sa mga room mate ni Marion. Ngimiti lang siya at pumili ng tinapay. Sinabayan ko na sa pag-alis. Tumawid kami para makasakay ng traysikel pabalik sa dorm. “O, merienda?” tanong ko sa kanya.

“Opo. Kamusta na yung kay…”

“Heto. Dapat ko nang pagdugtungin.”

“Ganun po ba.”

“Di ba ikaw ang nagsabing nagulat ka nang makitang makasama si Joel at Marion?”

“Opo.”

“Ano nakakagulat doon?”

“Eh akala naming lahat sila ni Raymond ang nagkakamabutihan eh.”

“Bakit hindi mo yan sinabi kanina?” Hindi na ako umasa ng sagot.

DUMIRETSO ako sa boy’s wing ng dorm. Buti hindi ko nakalimutan ang room number ni Raymond. Nasa gitna ang kabinet ng apat na tao sa loob. Walang tao sa oras na yon. Iniisa-isa ko ang mga gamit nila sa kanilang mga kama at study table. Humanap ako ng palatandaan na kay Raymond ang pwestong yon. Inuukay ko ang photocopy sa isang mesa nang may pumasok. “Sino ka? Ano ginagawa mo dyan?” May takot sa mata ng binita. Pinahiran ko muna ang pawis sa noo ko. “Ah, wala. Hinahanap ko ang mga gamit ni Raymond.” Napuna na nya na ako ang imbestigador. Tinuro nya ang sa kabilang kama. Maraming libro sa mesa ni Raymond. At may black and white poster ni Humphrey Bogart sa pinto ng kabinet nya. Nagkataong hindi nakakandado. Nakatingin lang ang binata sa akin. “Basta may hinahanap lang ako. Wag kang mag-alaala.” Hinalukay ko ang mga damit nya, hindi sigurado sa hinahanap ko. Sa ilalim ng mga maruruming damit nya may isang bloke nakabalot sa duck tape. Nakilala ko agad. Mga isang kilo din ito. Ito malamang ang dahilan kung bakit umalis si Marion sa boardinghouse ni Joel. Tsaka nya nakasalubong si Raymond. Nakatayo lang ang binata sa gilid ko. Hindi nya nakikita ang ginagawa ko dahil sa pinto ng kabinet. Mukha ni Bogart lang nakatingin sa kanya. Nilabas ko ang 9mm ko, pinunasan at tinago sa mga damit. Bahala na. Basta may dahilan para maaresto siya. Sunod na ang kumpisal. Pasimple kong nilagay sa bulsa sa likod ko ang bloke. Nagkasya naman. “Okay na,” sabi ko, “Saan nga ulit ang banyo nyo dito?” Tinuro naman nya.

PAGBALIK ni Raymond sa dorm, nakita nya akong nakaupo sa labas. Kinamusta nya ako. Niyaya ko syang umupo katabi ang mga halaman ni Mrs. Pascual. Wala naman siyang ginawang kalokohan habang nag-iinterview. Alis na ako mamyang gabi kaya sinubukan ko na siyang kaibiganin. “Raymond,” sabi ko. “kwento mo nga yung tungkol sa pelikula na hilig mo?”

“Film noir po?”

“Huo. Yun.”

“Basta mga kwento tungkol sa mga krimen na sumikat pagkatapos ng World War One. Nang tumagal ginawan ng mga pelikula. Tungkol sa dective na hinahabol ang kriminal.”

“Pakiramdam mo ba a la film noir tong ginawa natin?”

“Wala. Masyadong boring.”

“Alam mo. Walang sapat na motibo si Joel para patayin si Marion. Hindi siya.”

“Heto na. Oras na para maghanap pa ng lead.”

Ngumiti ako. “Raymond bakit mo ginawa?”

“Wala si Marion sa sarili nya. Disididong-disidido syang isumbong si Joel. Iyak ng iyak. Niyakap ko sya. Pasimpleng pinuyuhan na masamang plano yan. Inisip sigurong kasama din ako sa operasyon. Tumakbo, sinabol ko, nang maabutan ko, nagsisigaw. Nataranta na ako.” Tumigil muna sya. Diretso ang mukha nya pero umaapaw ang pighati sa mga mata nya. “Mabuting tao si Marion. Pero baluktot mag-isip. Kung hinayaan ko siya, sisirain niya ang kanyang sarili, ang unibersidad, ang kanyang ama, ang Miag-ao.”

“Gusto mo ba talaga si Marion?”

“Hindi na importante yan eh. Tapos na eh. Ginampanan ko lang ang tungkulin ko sa plot.”

“Sinabihan ko na ang Miag-ao police. Papunta na sila dito. Huwag ka sanang gumawa ng gulo.”

“Teka, masamang—” Tumayo siya, pinigilan ko siya.

“Wag kang mag-alala. Tagapagbasa ka lang. Hanapbuhay ko to.”

SUMAMA ako sa presinto, kalmado naman si Raymond. Lumabas na ako, nanghihinayang wala na ang isang baril ko. Dumidilim na sa banwa saka ko lang naisipan na pagmasdan ng simbahan. Ito lang ang bukambibig ng mga makikilala ko tuwing binabangit ko taga dito ako. Papasok pa sana pero hindi natuloy. Nakalimutan ko rin kung bakit ko yon gusto gawin. Niyaya ako ng isang matanda na nakaupo sa isa sa mga bench sa gilid ng simbahan. Hindi ko siya namumukhaan. “Kamusta ka na iho?”

“Mabuti naman po. Pasenya na po pero sino sila?”

“Pambihira. Di bale, hindi mo naman talaga ako makikilala. Tulad mo, madalas din akong wala dito. Pagbalik ko, ibang lugar na siya.”

“Trabaho eh.”

“Oo nga naman. Naaresto na ba yung talagang pumatay sa dalaga?”

“Huo. Pero hindi pa tapos ang trabaho ko.”

“Nakapaghihinayang. Ang babata, ang tatalino.”

“Ganyan talaga.”

“Ganyan talaga…pero ganyan ba dapat? Pasensyahan mo na ako. Ang tanda ko na pero mahilig pa rin akong mang usisa.”

“Ako nga ho eh, hanapbuhay ko yan.”

“Kasing talino ka rin ng tatay at kuya mo. Kahit ano pa sabihin nila.”

“Binisita ko nga ho eh.”

“Mabuti. Magsisimba ka ba sana?”

“Hindi ho. Gusto ko lang makita ulit.”

“Hay buong buhay tayong kumakayod tas babalik lang tayo sa Miag-ao para mamatay. Ganyan nalang ang pakinabang nya. Kung saan pinapanganak at kung saan nababawian ng hininga. Hiwalay na tayo sa lupa. Malalaman mo rin gusto kong sabihin. Habang tumatanda ka, napapagod ka ring lokohin ang sarili mo.”

“Magkaibigan ba kayo ng tatay ko?”

“Hindi masyado. Pero nandito ako nang namatay yung kuya mo. Kaya siguro nag-pulis ka no?”

“Hindi na po ako pulis. Tinigil ko na.”

“Ganun ba? Kahit na.”

Hindi ko maabot kung anong gustong sabihin ng lalaking to. “Pasenya na po pero kailangan ko nang umalis.”

“Sige. Mabuti at nabangit ni Lourdes na nandito ka.”

GINABI na kami ni Den sa hapunan. Kumain kami sa isang restaurant na resort na rin. Maraming mga umiinom, kabilang na ang mga estudyante. Biernes ng gabi pa naman. Niyaya ni Den si Lourdes pero baka maalanganin daw. Pagkatapos maghapunan, pumunta kami sa dalampasigan para mapalayo sa ingay ng karaoke. May dala kaming tig-iisang bote ng beer. Malakas ang hangin at maingay ang alon. Nagkakarinigan pa naman kami ni Den. Makikita ang ilaw mula sa mga barkong sa laot. Pambihirang tanawin. Puti at malilit din ang mga ilaw. Hindi mo malaman kung saan natatapos ang dagat at kung saan nagsisimula ang langit.

“Kailan balik mong Maynila?” tanong ni Den.

“Mamya. First flight eh. May maghahatid naman sa akin galing dito.”

“Hindi ako makapaniwala sa nagawa ni Raymond yun.”

“Ewan. Puro mapupusok.”

“Alam mo Fel, may mga kwento lang akong naririnig. Hindi lang daw simpleng tampuhan ang dahilan ng krimen.”

Uminom muna ako ng beer. “Alam ko yun. Kaya nga ako dito eh.”

Si Den naman ang uminom. “Ewan ko ba. Hindi ko na alam ang nangyayari sa lugar na kinalakihan natin.”

“Mula naman noon, marami problema eh.”

“Walang katapusang problema. Alam mo yan siguro ang dahilan kung bakit ko ginagawa ang ginagawa ko.”

“Maliban sa noon muntik ka ng malunod?”

“Siempre dyan yan parati. Ito yung gusto kong ituro sa mga bata. Walang mundo sa labas, o realidad, o outside world. Hindi sila ligtas na pamantasan. Bawat galaw mo, ay isang tungalian.” Pinabayaan ko lang si Den. “Baril mo ba yung nakita sa kwarto ni Raymond?”

“Oo. Malas nga eh.”

“Wala ka bang extra?”

“Meron.” Tinutok ko ang baril sa tagiliran niya. Hindi siya pumalag. Uminom ulit at lumingon-lingon pa.

“Magiging malinis ba yan?”

“Ewan. May silencer naman. Lasing ang mga tao sa loob. Ang may ari ng inuman, namanhid na sa mga nangyari.”

“Yun ang problema pare sa lugar natin eh. Masyadong mapagmahal. Kung may dadating, aarugain. Kung may aalis, ipag-iingat pa. Wala siyang boses.”

“Eto naman ang gusto mo di ba? Mamatay sa mga paniniwala mo?”

Tumawa siya. “Ano tingin mo sa akin, Rizal o Ninoy? Aanhin ko ang pangalan sa libro o mukha sa pera kung namatay akong talunan?”

Hinila ko ang gatilyo. Dalawang beses. Panandaliang lumabas ang kirot sa mukha ni Dencio. Pagkatapos ay parang natutulog lang siya. Umilaw at nag-vibrate ang cellphone si Den sa bulsa siya. Kinuha ko ito. May text galing kay Lourdes: “Papunta na ako. Dyan ba kayo sa dalampasigan?” Kanina pa sila nag-uusap. Mga sampung minuto na ang nakalipas ng pumasok ang unang text. May narinig akong mga hakbang sa aking likuran. Hindi na gumagalaw ang tao sa likod ko. Hinigpitan ko ang hawak sa baril at inubos ang laman ng beer ko. May narinig na akong mga hikbi. Patay kang bata ka, ang ganda ng dagat.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s