Isang Araw sa Buhay ng mga Tumandok


Para sa mga detalye ng assembly, bisitahin ang Bulalat.com

Simula ng isa't kalahating oras ng paglakad sa maputik, mabato, at matatarik na daanan

Simula ng isa’t kalahating oras ng paglakad sa maputik, mabato, at matatarik na daanan

Marami pa ring mga poste ng kuryente na sinira ng Bagyong Yolanda ang hindi pa rin nakukumpuni

Marami pa ring mga poste ng kuryente na sinira ng Bagyong Yolanda ang hindi pa rin nakukumpuni

4 bw

Nagkarron ng literal na kahulugan ang tula ni Frost na 'The Road Not Taken'

Nagkarron ng literal na kahulugan ang tula ni Frost na ‘The Road Not Taken’

Sabay-sabay na pagdating na may kasamang agit para ipakita ang suporta sa mga Tumandok

Sabay-sabay na pagdating na may kasamang agit para ipakita ang suporta sa mga Tumandok

Simple pero epektibong sistema ng seguridad para hindi makapasok at makapanggulo ang masasamang elemento sa assembly

Simple pero epeftibong sistema ng seguridad para hindi makapasok at makapanggulo ang masasamang elemento sa assembly

Walang paligoy-ligoy na tema ng assembly

Walang paligoy-ligoy na tema ng assembly

10 bw

12 bw

Mga medical volunteers

Mga medical volunteers

Mga dokumento para sa workshop at consultation

Mga dokumento para sa workshop at consultation

17 bw

16 bw

Munti palabas/intermission number para sa mga bisita

Munti palabas/intermission number para sa mga bisita

18 bw

19 bw

Mga membro ng Tumandok council mula sa iba't ibang brgy. Ilan sa mga problema ay military harassment, land grabbing, diskriminasyon, mega-dam projects, kapabayaan ng pamahalaan sa mga naging biktima ng Bagyong Yolanda

Mga membro ng Tumandok council mula sa iba’t ibang brgy. Ilan sa mga problema ay military harassment, land grabbing, diskriminasyon, mega-dam projects, kapabayaan ng pamahalaan sa mga naging biktima ng Bagyong Yolanda

Pag-encode ng datus sa pinsala ni Yolanda

Pag-encode ng datus sa pinsala ni Yolanda

Mga dakilang membro ng food committee

Mga dakilang membro ng food committee

Presentation ng mga napag-usapan sa nakaraang workshop

Presentation ng mga napag-usapan sa nakaraang workshop

27 bw

Munting sayawan para ipagdiwang ang tagumpay ng assembly

Munting sayawan para ipagdiwang ang tagumpay ng assembly

Isa sa maraming tawanin na hindi na makikita pa sakaling matuloy ang mega-dam project. Wakas ng assembly

Isa sa maraming tawanin na hindi na makikita pa sakaling matuloy ang mega-dam project. Wakas ng assembly

Advertisements

Ang panahon ngayon


Ang panahon ngayon ay
panahon ng walang katiyakan;
namamayani ang gal-um at
malakas na hangin
na parang mga hiyaw.
Gigising ka sa awra
ng pangamba pero wala
kang makukuha maliban
sa munting tarithi,
hindi na ito panahon ng peligro
kundi mga mahahabang sandali
ng lumbay.

Hindi ko lubos natamasa ang
katahimikan ng nakaraang ilang
hapon dahil pilit bumabalik ang
imahen ng kanyang mga mata
pawang may buhawi ng pananabik
at pag-alala, sabi nya, “Hindi
ko pa nagawang lumabas ng ganito.”
At nahirapan akong ipaliwanag
na medyo pareho kami pero
hindi rin. Pinakamatamis na
sandali noong sinubukan din
nyang mambola; mga fantasya ng
pagtanda kasama ang isang makata.

Hindi ko akalain mabilis palang
maguguho ang sigla sa aming
hapunan nang isa-isa ko nang
iladlad ang aking mga multo sa buhay.
Hinanda ko ang sarili para sa
sampalan, sigawan, eskandalo
pero napurnada ang mga eksena
sa aking ulo nang sinagot nya sa ako
ng titig at katahimikan. Minsan sya’y
bibigay, magtatanong, saka ako naman
ang matatameme.

Lalo lang giminaw
ang syudad na nagsimula na ring
magpahinga; gusto ko syang yakapin pero
tiyak walang init na mabubuo;
gusto ko nang matapos ang gabi,
lamunin ako ng lupa, halimbawa,
pero baka iyon na rin ang huling
pagkakataon na sya ay makasama.
Nauwi nalang ako sa pagbilang
ng tibok sa aking dibdib; lalong
bumibigat at humahaba
ang pagitan sa bawat pintig,
sinasabayan ang kanyang pagkamuhi.
Pinakamasalimuot na sandali ang
hindi na nya sinubukang mambola,
“Hindi naman ako sayo ganun kahalaga.”

Nagpatuloy ang maiikling ulan
at hiyaw ng hangin,
at higit sa isang beses kong inasam
na sana tama nalang sya.
Para matigil ko na ang pagromansa
sa malagim na panahon,
at makuha malang ang konting pahinga
maidlip sa Linggo at mga awit nito, halimbawa.
Di makapakali pero pagod,
humabi ng mahabang tula
na nagpapaliwanag
pero nagpapalabo din,
hindi alam ang dadatnan
sa panahon ng walang katiyakan.

Interview: John Iremil E. Teodoro


Kalatas: Philippine Literature, Culture, and Ideas

ni Noel Galon De Leon

john iremil teodoro

Ang maganda kay John Iremil E. Teodoro (JIET) bilang manunulat ay totoo siyang klase ng manunulat, walang pagpapanggap, at dahil sa pagiging makatao ng kaniyang mga kuwento sa Hiligaynon, ito marahil ang rason kung bakit tinitingnan siya sa kasalukuyan bilang isang mahusay at progresibong manunulat sa panitikan ng Kanlurang Visayas, sa larangan ng pagsulat ng personal sa pinakapersonal.

Si Teodoro ay isang premyadong manunulat at makata mula sa Maybato Norte, San Jose de Buenavista, Antique. Siya ang pinakakilalang manunulat na Kinaray-a sa ngayon at isa rin sa mga kilalang manunulat sa larangan ng gay literature, patunay ang libro nitong “Kung ang Tula ay Pwedeng Ipambili ng Lalake” at “Anghel sang Capiz.” Limang ulit na rin siyang nanalo ng Palanca. Noong 2007 ay natanggap niya ang National Book Award para sa kaniyang koleksiyon ng mga sanaysay na pinamagatang “Pagmumuni-muni at Pagtatalak ng Isang Sirenang Nagpapanggap…

View original post 3,371 more words

Pighati ng Makata


Gusto ko sanang sumulat
ng tula tungkol sa pinsala
ng bagyong Yolanda
at lindol
pero nauumay na ako
sa mga salitang ‘pag-asa’
at ‘bayanihan’,
tyak uulan ang mga
reklamo sa akin sa oras
na ako’y magkwento
tungkol sa mga
survivor ng bagyo
pero
biktima ng estado;
‘tumulong ka na lang
kasi’ ang kanilang koro.

Hihintayin ko nalang muna
na makatayo na muli
ang Kabisayaan
saka ibubulgar ang unos
ng katiwalian at kapabayaan
na naganap
pero inunahan yata ng
Bagong Taon
ang lahat ng ito
at ang mga nawalang buhay
ay mas ganap na nagiging
statistika na lamang
sa lumang balita.

Bagong taon,
bagong simula,
bagong dagdag sa listahan
sa bangungot ng bayan
at ang munting tulang ito
ay patunay na dapat silang
harapin at wag takasan
dahil lahat ay nangyari tuwing
tayo’y mulat na mulat
at gising na gising.

Pasko sa Pinas


Mga bituing de kuryente,
punong plastik na walang ugat,
hindi natutunaw na nyebe.

Mga debotong pakikipaglaban
sa antok tuwing madaling araw
ang panata,
habang ang pila sa mall at
kalsada ay humahaba
at parang may konsyerto sa
paliparan at pantalan
sa dami ng tao,
sa mga hindi na buenas;
tawag at internet ang lunas
sa pangungulila,
masaya ang lahat, ang
ekonomiya ay sumisipa;

mga bituing de kuryente,
punong plastik na walang ugat,
hindi natutunaw na nyebe.

Pagkatapos ng putukan
at handaan babalik ang
lahat sa opisina man o eskwelahan
puno ng lumbay ang
namimilog ang mukha.
ang musika, kulay, at kalasingan
ng mahabang paghintay sa
tagapagligtas
kumpara
sa usok, ingay, at luha ng
mas mahabang pagdanas
ng krisis ay
nagmumukhang
himala;

mga bituing de kuryente,
punong plastik na walang ugat,
hindi natutunaw na nyebe.

13 Libro Naging Parte ng 2013


Meron akong isang nakasanayan na hindi ko alam kung dapat ko bang ipagpatuloy o itigil: nililista ko ang bawat libro natapos kong basahin (cover-to-cover) at pelikulang napanood. Gusto ko sanang malaman kung gaano ako ka-“efficient” sa usaping ito pero tila wala pa rin akong napala.

Sa mga libro, bumibili ako (used man o otherwise) pero naghihiram pa rin ako sa university library, ang labas patuloy na dumadami ang mga libro ko. Ewan. Para mapakinabangan naman ang “tally” ko, gumawa nalang ako ng lista sa mga librong pinakanagustohan ko sa nakaraang taon. Magandang excercise ito ha. Habang pumipili, kinailangan ko alalanin ang nilalaman ng mga librong nabasa ko at ang impresyong iniwan nila. At medyo marami sila. Hindi ko na nakayang i-rank pa.

Ito nalang ang gagawan ko ng blogpost, sabi ko sa sarili. Hindi naman ako naniniwala na may nadudulot na mabuti ang paglista ng New Year Resolution. Hindi ko naman kailangan ng Bagong Taon para ipaalala sakin na kailangan ko pang magbasa ng mas marami pang libro.

1. Makinilyang Atlar ni Luna Sicat-Cleto. Sinulat ng anak ng batikang manunulat na si Rogelio Sicat ang librong ito na pinaghalong memoir, pagpupugay, at meditasyon sa pagsusulat at buhay manunulat. Tinuloy ni Luna ang nasimulan ng kanyang ama pero hindi nya nalunod sa anino ito.

2. If on a winter’s night a traveler by Italo Calvino. Sana’y hayaan nyo ako maging pormalista. Ito na siguro ang pinakahenyong halimbawa ng metafiction na nabasa ko. Binubuo ng mga kwento na hindi matapos-tapos, pero isa ring reinterogasyon sa papel ng manunulat at mambabasa.

3. Mga Agos sa Disyerto. Isang landmark na libro sa development ng panitikang Filipino. Nauna ko pang nabasa ang Sa Mga Kuko ng Liwanag ni Reyes at Dugo sa Bukangliwayway ni Sicat pero mainam pa rin basahin ang koleksyong ito para makita ang nilang dalawa at iba pang manunulat na magiging haligi ng panitikang ng pakikisangkot.

4. Feast and Famine: Stories from Negros By Rosario Lucero-Cruz. Witty, may humor, at hindi mayabang ang mga kwento ni Lucero-Cruz. Hindi mo rin masasabing ‘progresibo’ ang akda pero may pinaghuhugutan sa lipunan at kasaysayan at hindi nakalutang sa langit. Exemplar na halimbawa ng panitikang Filipino sa Ingles.

5. Bilanggo at Iba Pang Akda ni Wilfredo Pa. Virtusio. Membro ng henerasyong bumubuo ng antolohiyang Sigwa; kalapit sa koleksyong ito ang iba pang mas mature na obra ni Virtusio. Ikoniko pa rin ang mga kwento na umiikot sa buhay sa bilangguan; mapa preso man o kamag-anak, hinihikayat kang kwestyonin ang hangganan ng iyong kalayaan.

6. Mga libro ni Jun Cruz Reyes. Magkaaminan na; sinasamba ko si Jun Cruz Reyes. Ngayong taon, apat na libro nya ang natapos ko. Tutubi, Tutubi, Wag Kang Magpapahuli sa Mamang Salbahe ay isang political coming of age na nobela at isa ring mayaman na dokumento ng batas militar. Etsa-pwera naman ang kanyang engrandeng nobela na sinalaysay ang kasaysayan ng iba at mga taong nasa laylayan. Mga sanaysay naman sa Ilang talang luma buhat sa talaarawan ng isang may nunal sa talampakan ang nagbigay buhay sa manunulat sa likod ng mga obra; kanyang mga karanasan, hinaing, at tapang. Maganda rin ang ilan nyang tula na makikita sa librong Negros.

7. Writing Literary History: Mode of Economic Production and Twentieth Century Waray Poetry by Jose Duke S. Bagulaya. Dekalibreng kritika at pagsulat ng kasaysayan ng panulaang Waray. Walang manunulat o tulang nilagay sa pedestal. Mahusay na modelo para sa patuloy na proyekto sa pagbuo ng mapagpalayang pambansang panitikan.


8. Nickeled and Dimed by Barbara Ehrenreich. Underground journalism! Sinubukan ni Ehrenreich ang buhay minimun wage earner sa US; waitress, tagalinis ng bahay, empleyada sa Walmart. Medyo ‘modest’ pa ang suhestyon ni Ehrenreich sa huli (ang muling pagpapaigting ng mga labor unions) pero pwede na rin. Dapat may sumulat ng Filipino/Third World/Developing country version nito. Marami na ako suhestyon; call center agent, empleyado sa mall, at English tutor sa mga Korean.


9. Mga libro ni Rolando B. Tolentino. Tatlong libro ni Rolando Tolentino ang nabasa ko ngayong taon! Patuloy pa rin nya akong pinapangaha sa talas at tinik ng kanyang mga kritika. Hingil sa pelikula at media, mainam basahin ang National/Transnational: Subject Formation, Media and Cultural Politics in and on the Philippines, sa panitikan naman, ang Pag-aklas/Pagbaklas/Pagbagtas: Politikal na Kritisismong Pampanitikan, at kanyang ‘manifesto’ para sa mga guro at estudyante, Sipat Kultura: Tungo sa Mapagpalayang Pagbabasa, Pag-aaral at Pagtuturo ng Panitikan

10. Literary Theory: An Introduction by Terry Eagleton. Ke baguhan o beterano sa kritisismo at teorya, mahalaga ang libro ni Eagleton. Hindi cryptic ang panulat pero hindi ka rin naman sinusubuan. Mahusay na gabay para matutunan ang pinakamakabuluhan na potensyal ng panitikan.

11. Knife’s Edge: Selected Essays by Edel Garcellano. Isa pang beteranong kritiko, makata, at nobelista. Medyo kailangan ng practice at rereading sa umpisa, pero kung ito’y malampasan, mumultuhin ka ni Garcellano gamit ang kanyang mga banat hingil sa panitikan, pulitika, pelikula, pakikibaka, at iba pa.

12. Pasyon and Revolution: Popular Movements in the Philippines, 1840-1910 by Reynaldo Clemeña Ileto. Isa pang landmark na libro, ngayon ukol naman sa Philippine historiography. Isang importanteng ambag sa proyektong tinaguriang ‘history from below’. Kahit may mga limitasyon ang poststrukturalismo ni Ileto, nanatili itong ‘must read’ sa estudyante ng kasaysayan, panitikan, sosyolohiya, at iba pa.


13. Displaying Filipinos: Photography and Colonialism in Early 20th Century Philippines by Benito M. Vergara, Jr. Maikli, madaling intindihin, at mahusay na pagtanggol sa mga argumento tungkol sa pulitika ng photography at papel nito sa kasaysayan. Mahalagang babasahin sa panahon ng mga selfie!

50 Incredibly Tough Books for Extreme Readers


Flavorwire

Maybe it’s a Pavlovian response to years of schooling, or that the brisk weather affords more hours inside, or something else entirely, but the fact is this: November seems like the time to take on the heftiest reading on your list. And let’s face the facts: some books are only for the toughest readers on the block, your Sylvester Stallones of literature, as it were. So for those of you who count yourself tough, here’s a list of books for you: some absurdly long, some notoriously difficult, some with intense or upsetting subject matter but blindingly brilliant prose, some packed into formations that require extra effort or mind expansion, and some that fit into none of those categories, but are definitely for tough girls (or guys) only. This list is limited to works of fiction, so straightforward philosophy is out, and a single book per author, so you’ll see Finnegans…

View original post 2,512 more words