Komedya ng Kasaysayan


Hindi naging simple ang proseso ng pagsakop ng mga Kastila sa mga ninuno natin. Ang iba, tahasang nakipaglaban tulad ni Lapu-lapu, ang iba naman nakipagkaibigan sa mga dayuhan. Noon, basta makuha mo ang loob ng datu o pinuno ng isang baranggay, kuha mo na rin ang buong pangkat na iyon. Ang mga datu (bilang tao at pangkat ng mga makapangyarihan) ay ang mga naging principalia o mayayaman ng kolonial na panahon.

Magkakalayo ang mga tinitirahan ng mga sinang-unang Filipino. Kailangan ng mga Kastila na tipunin sila sa isang lugar para lalo mapadali ang pagsakop sa kanila. Gamit ang dahas at iba pang paraan ay natipon din ang karamihan ng mga ‘indio’. Pinatayo nila ang plaza-complex kung saan magkakalapit ang mga simbahan, paaralan, tindahan, sementeryo, at mga importanteng institution. Hanggang ngayon ay in place pa rin ang arrangement na ito. Pero marami pa rin ang hindi na enganyo sa mga Kastila partikular ang mga misyonario at sa kanilang dalang pananampalataya.

Ang ginawa ng mga Kastila ay gawing engrande ang mga selebrasyon ng simbahan. Ginawa ang mga naunang fiesta sa kapuluan. Binigyan ng mga Kastila ang bawat lugar at barrio ng kanya-kanyang patron na santo. Kada taon, pinagdidiwang ang pista ng santong ito. Maraming pagkain, musika, palaro, at iba pang gawain. Ngayon meron ng dahilan ang mga ‘indio’ na nanatili sa mga bundok para bumaba. At para mapabilis ang pag-indoctrinate sa mga ‘indio’ dinala din ng mga Kastila ang kanilang mga dula at mga kwento galing Europa. Hindi ganito ka engrande magselebra ang mga European ng mga pista, sa mga former colonies lang ito tulad ng Pinas at karamihang bansa sa Latin America.

Natutunan ng mga ‘indio’ ang tungkol sa mga kaharian, hari, reyna, prinsipe, at mga prinsesa ng Europa. Nakita nila kung paano dapat umasta na isang ‘binibini’ at ‘ginoo’, ang ‘alipin’ at ‘dugong bughaw’. Isa sa mga uri ng dula na napakinabangan ng husto ay ang komedya. Madalas kwentong pag-ibig at tungkol sa pagbabangaan ng mga ‘cristiano’ at ‘moro’. Siempre parating panalo ang mga Kristiano. Dahan-dahang nakuha ng mga Kastila ang loob ng mga ‘indio’ at dumami ang mga conversion o mga binyag. Natuto rin ang mga ‘indio’ kamuhian ang mga ‘moro’ sa Timog na nakasama nila sa di hamak na mas mahabang panahon kesa sa mga Kastila.

moro_moro_dance
photo credits:http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Homepage99/impacts_of_spanish_rule_in_the_p.htm

Mahirap paniwalaan na mababago ng isang dula ang pananaw ng mga tao pero kailangang isipin na nangyari ang mga produksyon ng mga dulang ito sa halos tatlong daang taon, ilang beses kada taon. Kahit wala na nag kapangyarihang kolonial ay nanatili ang mga dula na ito. Hanggang ngayon ay nanatili pa rin ang mga ideya na dinala ng mga ito. Makikita mo ito tuwing nanood ng teleserye sa telebisyon at balitang pulitika, at kahit sa pag-aaral ng kasaysayan.

-0-

Si Andres Bonifacio ay dating aktor sa mga moro-moro o komedya. Ito nga ang ginamit na parang controlling metaphor sa pelikulang Ang Paglilitis ni Andres Bonifacio (Mario O’Hara, 2010). Sinalaylay ng kwento ang mga huling araw ni Andres at kanyang kapatid na si Policarpio habang nililitis sila ng Pamahalaang Rebolusyonario na tinatag ni Emilio Aguinaldo at ng kanyang mga tagasuporta. Ibang klaseng period drama ito. Halos lahat ng mga historical movies na ginagawa, sa loob o labas man ng bansa, ay gino-glorify ang nakaraan. Reni-reenact ang mga pangyayari na dapat ipagmalaki ng mga kasalukuyang henerasyon. Pero sa huling pelikula ni O’Hara parang sinasampal sa mukha ng mga kasalukuyang henerasyon ang isang pangyayari na hindi na resolba, o tahasang pinagtatakpan.

Pinagdidiwang ang Bonifacio Day tuwing November 30. Kaarawan ito ni Andres Bonifacio. Pero ang Rizal Day ay tuwing December 30, araw na pinatay sya. Ibig ba sabihin nito, naging bayani si Bonifacio sa araw na pinanganak siya habang si Rizal naman ay naging bayani noong pinatay siya? Isang paboritong isyu sa akademia ang Rizal-Bonifacio dichotomy. Sino ang mas karapat dapat na pambansang bayani? Technically parahe silang ‘national hero’ pero si Rizal ang ‘National Hero’ (alinsunod sa gusto ng mga Amerikano). Sabi ng ibang scholars, there’s no such thing as a Rizal-Bonifacio dichotomy. Mataas ang respeto ni Bonifacio kay Rizal. Nagpresenta pa nga ito na itakas si Rizal sa Dapitan. Bale, hindi naging magkasalungat ang mga paniniwala ng dalawa kailan man. Magkaiba nga lang ng approach (reform vs revolution). So ano dapat ang debate? Bonifacio laban Aguinaldo? Di hamak na mas magaling na rebolusyonaryo si Aguinaldo kesa kay Bonifacio. Sapat na ba ang military brilliance ni Aguinaldo para pagtakpan ang mga maling desisyon nagawa niya?
Rizal Bonifacio Aguinaldo
photo credits: http://todosabongga.blogspot.com/2011/06/kasarinlan.html
Isang bagay lang ang malinaw sa analisis na ito: sa kasaysayan, kapag ang debate ay nakasentro sa mga tao, walang patutunguhan ang pagtatalo. Ang mga bayani ay mga tao din. Mga imperpekto, at may kanya-kanyang baho. Ang mga tagasuporta ay iha-highlight ang mga mabubuting aspeto habang ang mga kalaban ay iha-highlight ang mga negatibo. Isang stalemate.

Kapag ang nakaraan ay hindi malinaw, hindi uusad ang kasalukuyan. Kapag ang nakaraan ay hindi malinaw, nawawala ang halaga nito sa kasalukuyan.

-0-

Mahalagang balikan ang ang kwento nina Rizal, Bonifacio, at Aguinaldo dahil na rin sa kasalukuyang sitwasyong pulitika sa bansa. Ang presidente ay anak ng dalawang ‘makabagong bayani’ pero ang performance niya ang nagfo-fall short sa ekspektasyon at pangangailangan ng mga tao. Ang isang senador ay anak naman ng diktador, pero para sa ilan isa ring bayani. Ang dalawang to ay hindi lamang embodiment ng problema sa political dynasties pero pati na rin sa paggamit sa nakaraan bilang kapital sa pulitika. At dahil nga magulo kahit ang recent history, kanya-kanyang gamit ang dalawang to (at ang iba, tulad ni Enrile at ang kanyang memoir) sa nakaraan para sa kanilang mga interes.

Marami akong nakikita sa Facebook ng mga post na binabanatan si PNOY at kanyang mga magulang, “wala namang nagawa si Ninoy, hindi pagmamay-ari ni Cory ang EDSA, etc…” Sa unang tingin ay maganda ang intensyon ng mga post na ito. Hero-worship bashing to e. Pero ang problema naman meron din ng mga post na tinatangol si Marcos, “umunlad ang bansa, pinatayo niya ang so-and-so, etc” Kung titirahin mo ang ‘Aquino Myth’ para lang palitan ng ‘Marcos Myth’, e wala pa ring mangyayari.

-0-

Hanggang ngayon patok pa rin sa mga Filipino ang komedya. Naghahanap pa rin sila ng mga bayani. May panalo at may talo. Kaya siguro maraming artista ang pumapasok sa pulitika. Malamang binuboto sila dahil masyadong magulo ang realidad na gusto nalang ng mga tao na ang bayani sa palabas ay maging bayani na rin sa totoong buhay. Ang tanong ngayon, saan na ang mga extra at supporting characters?

Mahirap ipaliwanag na ang kasaysayan ay magpapatuloy kahit walang mga bayani. Ang isang bayan na naghahapan pa rin ng mga bayani walang patutunguhan. Uusad nga ang kanilang kwento pero paikot-ikot naman. Sa araw ni Bonifacio hindi sapat na gunitain ang kanyang kabayanihan. Dapat tangapin ng lahat na hindi niya, o kahit sino,pagmamay-ari ang kasasaysayan. Ang kasaysayan ay sumatutal ng lahat ng desisyon ng isang bayan. Ang kasaysayan ay hindi kay Rizal, Bonifacio, Aguinaldo, Aquino o Marcos. Ang kasaysayan ay ating lahat. Kung ito’y nakakahiya, lahat tayo ay dapat laitin. Kung itong magiting, lahat tayo’y dapat purihin.

Dapat siguro ay itigil na natin ang pagtangkilik sa mga moro-moro o komedya. Ginamit ito noon para tayo’y watak-watakin at sakupin. Sa ganitong paraan pa rin ito gumagana. Wala tayo ibang sinasakup kundi ang isa’t isa. Panahon na para isulat ang ating kasaysayan. Hindi nabuhay sina Bonifacio at ang iba pang bayani para lang magkaron tayo nang mga long weekend.

hipster_andres_bonifacio_by_stinglacson-d3jgkr12
photo credits:http://stinglacson.deviantart.com/art/Hipster-Andres-Bonifacio-214084621

Advertisements

Usapang Kababalaghan, Usapang Babae


Rebyu ng Amorosa (Topel Lee, 2012)

Isang kwento ng pamilya at katakutan.

O pwede rin nating sabihing katakutan ng pamilya. Si Amorosa/Rosa (Angel Aquino) ay may dalawang anak na lalaki, si Rommel (Enrique Gil) at si Amiel (Martin Del Rosario). Dahan-dahang nabubulag si Amiel dahil sa isang genetic na sakit galing sa pamilya ni Rosa. Problema rin ang naluluging negosyo ng pamilya. Dagdag pa ang bisyo sa sugal ng asawa ni Rosa. Lumipas ang mga taon ay naging malapit ang magkapatid. Nagpasya si Amiel na tumira sa isang home for the blind para makabawas sa problema sa bahay. Ayaw ng nanay, gusto ng tatay. Nagtatalo habang namamaneho, naaksidente ang sasakyan. Patay agad ang asawa. Malapit sa bangin ang sasakyan ay malapit nang mahulog, pinapili si Rosa kung sin-o ang unang ilalabas. Pinili niya si Amiel.

Binigay kay Rosa ang tungkulin na i-manage ang isang pension house sa Tagaytay na pinupuntahan din nila noon. Papunta sa lugar, may nakitang bangkay. Katawan ng tatay na minulestia ang minorde edad na anak. Meron daw multo sa lugar na pinaparusahan ang mga lalaking abusado. Ang multo ay nakatira sa pension house nina Rosa. Pagkatapos ng aksidente naging pasaway na si Rommel. Alak, barkada, droga. Nagkita si Rommel at Amanda (Jane Oineza), isang ‘childhood crush’. Nalaman ni William (Ejay Falcon) na dating manliligaw ni Amanda na naging malapit ang dalawa at nagplanong maghiganti. Isang gabi, nakatira ang mga gago, pinilit nila si Rommel na pagsamalantahan ni Amanda. Nanglaban si Rommel at nasaksak. Sumali na sa eksena ang mga pulis at ang multo hangang sa nabigyan linaw ang mga nangyayari sa lugar.

-0-

Ang Amorosa ay kwento ng lagim, hindi lang ng mga bagay hindi mapaliwanag, kundi pa rin ang lagim ng kultura ng karahasan ng lipunang patriakal. Ayon kay Freud lahat ng bata ay may binubuong attachment sa kanilang mga nanay. Feminine ang isang mama’s boy dahil mas nasusunod nya ang mga katangian ng isang babae. Sa kaso ng magkapatid, naging feminine sila dahil sa pangangailangan, dahil sa kapansanan ni Amiel. Nangmawala si Amiel, unti-unti nang naging macho si Rommel. Yun nga, alak, druga, mga babae, at iba pang bagay na nagpapatunay na sumasangayon siya sa ekspektasyon ng lipunan kung paano dapat umasta ang isang lalaki. At kalakip dito ang pagiging marahas.

Sabi nga ilang feminista, ang pinakaugat ng pang-aapi sa kababaihan ay sa antas ng pamilya. Bale nagsisimula lahat sa romansa, napinakita sa kwento ng multo at muntik nang maulit sa kaso ni Rommel. Tinuturo ng lipunan na ang babae ay dapat mahalin, etc pero sa realidad, second class citizen pa rin ang mga babae (sa pamilya, trabaho, rehiliyon, at pulitika). Pinakita ng tauhan ni Rommel na kayang sumipak ng isang anak na lalaki sa kanyang ina pero hindi niya kailangan sumunod sa mga hindi pantay na pagtrato sa mga babae sa lipunan kanyang kinalakihan. Ito ang mukha ng feminismo na iilan lang ang nakakakita. Akala kasi ng karamihan, ang feminismo ay para lang sa mga babae, isang kilusan para mapaglaya ang kababaihan sa mga lalaki. Pero sa katunayan ay kinakalaban nito ay ang sistema mismo ng patriakya hindi ang mga indibidual na mga lalaki; mga binibigyan nito ng mga pribilehiyo pero inaalila rin.

-0-

Maganda ang simula pero nang tumagal naging sintunado na ang takbo ng naratibo. Sa isang banda, malalim na psychological drama na ipinares naman sa isang paranormal na penomenon (multo). Naging alanganin na drama at alanganin na horror. Sana’y hindi ito magiging dahilan para ibalewala ng mga manonood ang realidad ng karahasan laban sa mga babae. “Multo-multo lang naman yan eh”. Siguro gustong ipakita ng Amorosa na dapat mas katakutan ang mga buhay kesa sa mga patay. Ang mensaheng ito ay hindi madaling mabasa dahil hindi sinabi sa madaling paraan.

Some notes regarding the so called Twilight ‘Saga’


It was early 2008 when I first read about the book Twilight on the Internet. I was looking for things about an actress Emily Browning. I just watch one of her movies (I can’t remember which) and wanted to learn more about her (other projects, etc…). I came across several fan made videos about a girl falling in love with a vampire. They were choosing between Emily Browning and Kristen Stewart.

It simply got my interest. I was naturally rooting for Emily, and I welcomed the idea of watching another film starring her. And it’s about vampires!

My idea of vampires and vampire movies came from movies like Underworld, Blade, and even Resident Evil. Watching all those awesome badass bloodsuckers try to kill each other or humans or werewolves were pretty exciting for me. I thought a little bit of romance wouldn’t hurt.

I eventually got a copy of the book. Read it. And wanted to burn it after.

Until it caught the attention of my younger sister and she started to read, and enjoyed it very much. Next thing I know, everyone in school wanted to borrow and read the novel. Most of them are girls obviously. That book became the most borrowed book from my humble personal collection of books. But I still hated it.


photo credits: http://www.memehumor.com/index.php/successfull-black-man/86-random-meme-pictures/attachment/twilight/

The movie production was on its way. Kristen Stewart was chosen for the role. I shrugged my shoulders and continued reading other books and watching other movies. Life goes on.

The movie came out. And all hell breaks lose. The battle was between diehard fans and equally diehard haters. Everyone was so busy trying to prove how good or awful the movie/story was to everyone else that I doubt if anyone understood or appreciated what the movie is really all about.

Feminists say Bella is a very passive girl. Cultural scholars say that young people want to be vampires. Guys say Edward is gay since he sparkles.

Opinions almost never changed over time. After five movies, diehard fans loved the ‘saga’ till the end and diehard haters, well, still hated it.

I don’t worship or condemn Twilight, never did, never will. I get to watch movies I found awful after all the time. I don’t go around telling the world how bad it was. It was made for a mass audience not me alone.

But if I were to be asked about the flaws of Twilights I will not be talking about clique narratives, ridiculing the deadpan acting of Stewart, or clarifying that werewolves and shape-shifters are two different things or creatures or beings or whatever.

The only mistake Twilight did was trying to be something what it is not. It is obviously a chick flick trying to be an epic saga blockbuster. And it failed of both points. It was an awful chick flick (think Adam Sandler or Meg Ryan romcoms). And an even more awful epic saga (think LOTR and Star Wars).

A bigger error is for people to believe that Twilight is an isolated case that should be forgotten as soon as possible. I think Twilight is a very good indicator of what’s really going on in Hollywood.


photo credits:http://24.media.tumblr.com/tumblr_m353xijv8L1r0ygz7o1_500.jpg

Hollywood wants to make more money but is running out of ideas.

Hollywood is recycling every material it could get its hands on. Everything is being made into movies from books (LOTR, Narnia, Harry Potter, Hunger Games, Perks of Being a Wallflower), TV shows (Sex in The City, Star Trek, Transformers, Dark Shadows), comics (X-men, Batman, The Avengers, Spiderman), and even fairytales (Alice in Wonderland, Little Red Riding Hood, Snow White [two versions in the same year!], Hanzel and Gratel). Even respected filmmakers like Ridley Scott and Peter Jackson had to squeeze out another story. The story already ended, so the solution is to make a prequel!

Its way harder to make money, primarily because of piracy, so producers just make movies that already have a secure audience.

This phenomenon is not a new one. It was around the late 1950s when people got sick and tired of formalist movies that a new generation of filmmakers started to challenge conventions. This resulted to the New Wave film movement that happened in pretty much every country that enjoys movies.

If Hollywood wants to survive, it better take more risks. A new New Wave is needed. This not very hard to imagine especially with the advent of cheaper digital filmmaking.

If Hollywood considers piracy such a big problem, maybe making movies worth people’s money is not such a bad idea.


photo credits:http://global3.memecdn.com/twilight_c_201044.jpg

Mga Kwentong Kababalaghan


Natatakot parin
ang mga tao
kahit alam na nila
ang mangyayari.

Nagaganap ang kababalaghan
sa mga lugar ng kapangyarihan;
senoritong napapakita sa caretaker
sa lumang Mansion,
estudyanteng nagpakamatay
gumagala
habang naglilinis ang janitor
sa isang gusali ng Pamantasan,

pugot na misionero sinasamahan
ang mga nagdadasal na Indio sa
Simbahan ng Kastila,
at ang banyagang negosyante
pinatay ng kinakasama sa kwato
ng Hotel ng Amerikano.

Ang mga kwentong ito ay
may sinusunod na anyo dahil
hindi na natatakot sa patay
ang mga taong namanhid sa buhay.
Ang nabuhay nang marangya
lamang ang takot lumisan
sa mundong ito at pipiliting
ito’y balikan.

Dapat matakot ang lahat
dahil alam nila ang mangyayari
kapag ang mga kwento ng lagim
ay tungkol sa ordinaryong tao
at hindi sa mga kabataang
nagbabakasyon hindi kasama
ang mga magulang.